Ελεύθεροι και ερωτευμένοι στα υπόγεια της Κοραή
Σε ένα συγκλονιστικό χώρο, στα υπόγεια του κτιρίου της Εθνικής Ασφαλιστικής, στην Κοραή 4, όπου από το 1941 έως το 1944 στεγάζοντας τα κρατητήρια της Κομαντατούρ, η ομάδα ΠΟΛΙΣ παρουσιάζει μια παράσταση in situ, εμπνευσμένη (από) και στημένη για τον συγκεκριμένο χώρο.
Αν δεν ήταν η Ελένη Γεωργοπούλου και η Αιμιλία Βάλβη, που εντόπισαν τον χώρο στην Κοραή 4 σε ένα ρεπορτάζ εφημερίδας και αναζήτησαν τρόπο ώστε να μπορέσουν να στήσουν σε αυτόν την παράστασή τους, τα κρατητήρια της γερμανικής Κατοχής θα παρέμεναν κλειστά. Παρότι το διώροφο υπόγειο, δίπλα στο κινηματογράφο Άστυ, έχει κηρυχτεί διατηρητέο και Μνημείο Ιστορικής Μνήμης 1941-1944, και δέχτηκε το 1991 εργασίες συντήρησης ώστε να αποκαλυφθούν οι στρώσεις ασβεστοχρώματος των ετών 41 – 44, ο χώρος δεν θα αποδιδόταν στο κοινό της πόλης αν δεν μεσολαβούσε η αφορμή της παράστασης.
Αυτό που ανακαλύπτει ο επισκέπτης-θεατής είναι συγκλονιστικό: ονόματα, ημερομηνίες και ακιδογραφήματα (χαράγματα στους τοίχους με ακίδες ή μυτερά αντικείμενα) γεμίζουν το μεγαλύτερο μέρος των τοίχων, μια συλλογική μαρτυρία αγωνίας, απελπισίας, αισθήματος αδικίας και πιο «ταπεινών» αναγκών, πείνας κυρίως και δίψας.
Μαρτυρίες
«Δ. ΜΩΡΑΪΤΗΣ 24 ΩΡΕΣ ΧΩΡΙΣ ΦΑΪ ΚΑΙ ΝΕΡΟ ΜΟΝΟ ΜΥΡΙΖΩΝΤΑΣ ΓΙΑΣΕΜΙ» γράφει κάποιος στον τοίχο, «ΒΑΪΟΣ ΑΔΗΚΑ ΜΕ ΚΡΑΤΑΝΕ ΟΙ ΚΑΡΙΟΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΠΟΤΕΝΙΑ ΗΠΟΘΕΣΗ» χαράζει άλλος ανορθόγραφα, «ΕΙΣ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΘΕΟΥ ΟΡΚΙΖΟΜΑΙ ΟΤΙ ΓΙΑ ΕΝΑ ΨΕΥΜΑ ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΙΩΤΟΥ ΤΩΝ ΜΕ ΕΚΡΑΤΗΣΑΝ ΑΔΙΚΩΣ Ν.Χ.Κ. 8-7-1944» γράφει ένας τρίτος, προφανώς εγγράμματος. Και δίπλα ονόματα, και άλλα ονόματα και ημερομηνίες και πρόχειρα ημερολόγια, σε μια προσπάθεια να μην χάσουν οι έγκλειστοι (πολιτικοί και ποινικοί κρατούμενοι) σε σκοτάδι της απομόνωσης τις μέρες που περνούσαν.
Οι θάλαμοι, οι τοίχοι, οι βαριές σιδερένιες πόρτες, τα σιδερόφραχτα ανοίγματα που υπήρχαν για να αερίζονται οι υπόγειοι χώροι (το κτήριο ολοκληρώθηκε το 1938 και τα υπόγειά του είχαν κατασκευαστεί ως αντιαεροπορικά καταφύγια), τα σιδερένια ντεπόζιτα νερού, οι μικροσκοπικές τουαλέτες, κάθε τι εκεί μέσα λειτουργεί σαν μαρτυρία με τις δυο έννοιες της λέξης, της δήλωσης και του βασάνου. Και είναι τέτοια η δύναμη της ατμόσφαιράς του, που θα κατάπινε μια σκηνική πράξη που δεν θα σεβόταν την ενέργεια που αποπνέει, τη συγκίνηση που προκαλεί η γνώση της Ιστορίας, όταν γνωρίσεις ότι 35 χρόνια πριν η Χούντα βασάνιζε ανθρώπους για τις πολιτικές τους ιδέες και σήμερα, σ’ άλλα σημεία του πλανήτη, υπάρχουν ανθρώπινα πλάσματα που βασανίζονται επειδή δεν πιστεύουν στο Θεό των χριστιανών.
Με τα μάτια της ψυχής
Η Αιμιλία Βάλβη, που έγραψε το κείμενο της παράστασης «Κοραή 4 – Προσβάσιμος Χώρος», και η Ελένη Γεωργοπούλου, που τη σκηνοθέτησε, δεν χρησιμοποίησαν το χώρο για να επιβάλλουν φιλοδοξίες. Με τη συμβολή θεατών που προσκάλεσαν σε ένα δοκιμαστικό στάδιο προβών τον περασμένο Μάιο, κατέληξαν στην ιστορία ενός άνδρα (Ίαν) και μιας γυναίκας (Έμμα)που αγαπιούνται πολύ και ζουν εσωτερικά ελεύθεροι, αρνούμενοι κάθε αμφιλεγόμενη συναλλαγή, κάθε τι που μπορεί να ακυρώσει την ελευθερίας τους και την επιθυμία τους να μπορούν να ονειρεύονται. «Δεν πουλάω, δεν αγοράζω, δεν εξαγοράζω, δεν δελεάζω, δεν λανσάρω, δεν καταναλώνω, δεν βλέπω τηλεόραση», λέει κάποια στιγμή με πάθος η Έμμα, η οποία, όντας τυφλή, βλέπει με τα μάτια της ψυχής της και εκφράζει αυτό που ανέκαθεν εξέφραζε ο ποιητής, από τον αρχαίο Όμηρο ως τον γέρο ποιητή που ανησυχεί για την παιδικότητα της ανθρωπότητας στα «Φτερά του έρωτα» του Βέντερς. Ο άνδρας της είναι «απόλυτος και ακέραιος, γιατί είναι ερωτευμένος». Αυτό που εκπροσωπούν μαζί είναι ανεπιθύμητο από το κράτος που εκπροσωπεί η δεύτερη γυναίκα της παράστασης. Θα συλλάβει την Έμμα, και ο Ίαν, προκειμένου να την ελευθερώσει, θα δεχτεί να παίξει το παιχνίδι των «οργάνων της τάξης», να ταπεινωθεί, νομίζοντας ότι η δύναμη της αγάπης του θα υπερισχύσει. Δεν θα τα καταφέρει, γιατί το κράτος (με την βοήθεια των επιστημονικών επιτευγμάτων) μοιάζει πια πανίσχυρο σε ζητήματα καταστολής και ελέγχου της συνείδησης. Δεν είναι (θυμηθείτε το «V for Vendetta»). Γιατί πάντα θα υπάρχουν άτομα, όπως η τυφλή ηρωίδα της παράστασης, που θα υποστηρίζουν μέχρι τέλους τον «προσβάσιμο χώρο», ένα μεταφορικό καταφύγιο όπου άνθρωποι και ιδέες μπορούν να ζουν ελεύθεροι και ερωτευμένοι, στον αντίποδα κάθε εξουσίας, που επιδιώκει να τους μεταβάλλει σε πειθήνια όργανα.
Η δομή της σχεδόν ωριαίας σκηνικής πράξης είναι δραματουργικά άψογη. Αρχικά οι τρεις ηθοποιοί, η Αιμιλία Βάλβη, η Μαρία Τσιμά και ο Κωνσταντής Μιζάρας, μιλούν για τις προσωπικές εντυπώσεις όταν πρωτομπήκαν στο χώρο των παλιών κρατητηρίων. Απευθύνονται στο κοινό, γιατί χωρίς την ουσιαστική εμπλοκή του η παράσταση δεν θα είχε νόημα. Με ανεπαίσθητο τρόπο γίνονται οι ρόλοι τους, όταν η τυφλή γυναίκα φωνάζει τρέχοντας ότι είδε ένα όνειρο (οι ήχοι του τρεξίματός της από το δεύτερο υπόγειο, όπου κάθονται οι θεατές, προς το πρώτο και ξανά πίσω σε βάζουν κατευθείαν σε μια συνθήκη εφιάλτη). Μιλάει για ένα νησί όπου όλοι οι άνθρωποι έβλεπαν το ίδιο όνειρο, και όταν άρχιζε να το διηγείται ο ένας, συνέχιζε ο άλλος, και ο επόμενος, και ο επόμενος, και πάει λέγοντας. Η Έμμα θέλει να μοιραστεί το όνειρό της. Αλλά οι άνθρωποι είναι πια οι ίδιοι απομονωμένα νησιά: δεν αφήνουμε χώρο στο όνειρό μας για τον άλλον, υποκύψαμε σε μια συνθήκη εγωπάθειας και ιδιώτευσης που πολύ βολεύει τις κάθε λογής εξουσίες, γιατί οι απομονωμένοι άνθρωποι, είναι αδύναμοι άνθρωποι.
Η λειτουργία των λέξεων
Το κείμενο, καθόλου φλύαρο ή διδακτικό, σε καίρια σημεία ασχολείται με τη λειτουργία των λέξεων, δείχνοντας με απλό τρόπο πως σιγά σιγά, και ενίοτε ύπουλα το νόημά τους εξασθενεί, αλλάζει , μετατοπίζεται. Η Έμμα ξεκινάει να μιλάει για την πατρίδα για να καταλήξει «Πατρίς – Θρησκεία – Οικογένεια, Πατριώτης, Φιλόπατρις, Άπατρις, Πατριωτισμός, Εθνικισμός, Φασισμός – Φασισμός!» Τόσο κοντά και τόσο μακριά την ίδια στιγμή η πρώτην λέξη με την τελευταία. Ωστόσο, και πάλι μόνο αυτό που γνωρίζει τις λέξεις, δηλαδή που μπορεί να εκφράζει τις σκέψεις του και άρα να αντιστέκεται στην α-νοησία που επιδιώκουν οι πόλοι εξουσίας. Αυτός είναι που δεν χειραγωγείται, αυτός μπορεί να αποφύγει τον «κενό χώρο» αυτού που υποτάσσεται, να αντισταθεί στον «μη προσβάσιμο χώρο» του εξουσιαστή και να κερδίσει τον «προσβάσιμο χώρο» του ελεύθερου ανθρώπου.
Οι τρεις ηθοποιοί που συμμετέχουν είναι εξαιρετικοί, η παράσταση γρήγορη και σωστά σκηνοθετημένη, ώστε η πράξη να αναφέρεται και να συνδιαλέγεται με τις μνήμες του χώρου, κινητοποιώντας πολλαπλώς τους θεατές. Με λίγα λόγια, μη τη χάσετε!
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου