«Ηχοι στιλπνοί, ηδυπαθώς τερπνοί. Ηχοι μεθυστικοί σαν άρωμα γαρδένιας ή γαζίας. Ηχοι της νυκτός και της νυκτός φωνές.. Πάρε τη λέξη μου / δώσε μου το χέρι σου».
Ο Ανδρέας Εμπειρίκος (1901-1975) μέσα από μια πρωτότυπη σύνθεση πεζών και ποιημάτων του σε μια θεατρική παρτιτούρα δωματίου... υγρών αναμνήσεων. Πρόκειται για την παράσταση «Των ήχων πανσπερμία» που παρουσιάζει η ομάδα «Πόλις» στο Λουτρό των Αέρηδων στην Πλάκα.
Μια γοητευτική γυναίκα που στο παρελθόν έχει νοσηλευτεί σε κλινική ψυχικών παθήσεων προσπαθεί ν' ανακαλύψει τον εαυτό της εκμυστηρευόμενη σκέψεις, συμβάντα, φαντασιώσεις. Ο προικισμένος ψυχαναλυτής της την ακούει και τη γαληνεύει παίζοντας διάφορα εξωτικά μουσικά όργανα.
Ο λόγος του Εμπειρίκου, αυτού του «μεγάλου αιρετικού» της γραφής και πρωτοπόρου ψυχαναλυτή, μοιάζει σαν ένας ύμνος στο ναό της φύσης, στην ηδονή των ψιθύρων, στον πειρασμό της αθωότητας, στην αλχημεία των δονήσεων.
Ξεναγός στο ερωτο-απελευθερωτικό «σύμπαν» του, συστελλόμενη και διαστελλόμενη, η Αιμιλία Βάλβη, φιγούρα μεσοπολεμική, ντυμένη στα μαύρα. Προκλητική, αθώα, φοβισμένη, μαχητική, ερωτόπληκτη, αισθησιακή κι αισθαντική. Σαν ελαφρά ενδεδυμένο «βιολί του Ενγκρ» (η γνωστή φωτογραφία του Μαν Ρέι που εικονίζει τη μούσα του, την Κικί) πάλλεται, παίζει, σιωπά, τραγουδάει, ταξιδεύει τους θεατές είτε στην ιδανική πολιτεία της «Οκτάνας» είτε στη «μνήμη των αναμνήσεων», είτε «σε αφρόεσσες στιγμές ευδαιμονίας».
Εξαιρετικός ο Μιχάλης Κλαπάκης ως εκκεντρικός κι επιβλητικός ψυχαναλυτής που απαλύνει τις πληγές της ηρωίδας με τη μουσική χρησιμοποιώντας με δεξιοτεχνία όργανα από Περσία, Βραζιλία, Αφρική, Ισπανία, Θιβέτ, Κούβα. Πίσω από το ηδονικά μυσταγωγούμενο ντουέτο κρύβεται η έξυπνη καθοδήγηση και η έντεχνη αξιοποίηση του χώρου από τη σκηνοθέτιδα Ελένη Γεωργοπούλου.
Η αυλαία πέφτει την Κυριακή κι αξίζει να μυηθείτε στο περικαλλές και αιδοιόμορφο σύμπαν του Εμπειρίκου που αναβιώνει θεατρικά στον υποβλητικό πέτρινο χώρο του Λουτρού των Αέρηδων .
Κυριακή 20 Ιουνίου 2010
Θέατρο για όλους Κυριακή, Δεκέμβριος 31, 2006(κριτική στο διαδίκτυο greek-theatre.blogspot.com) Δωδέκατη Νύχτα ή Ό,τι Θελήσετε Του Ουίλιαμ Σαίξπηρ
Και πάλι Θέατρο του Νέου Κόσμου, όχι δεν είμαι fan, απλώς τυχαίνει να ανεβάζει τις πιο ενδιαφέρουσες παραστάσεις της θεατρικής χρονιάς. Ανήμερα τα Χριστούγεννα, πρεμιέρα της Δωδέκατης Νύχτας ή Ό, τι θελήσετε, από τις ελάχιστες ενδιαφέρουσες κωμωδίες του Shakespeare. Δέκα γυναίκες, η σκηνοθέτης Ελένη Γεωργοπούλου και τα καταπληκτικά κοστούμια της Κλαιρ Μπρέισγουελ.
Αρρένων και θηλέων Της ΕΦΗΣ ΜΑΡΙΝΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 7 - 04/02/2007
Από την εποχή που οι άντρες είχαν την απόλυτη κυριαρχία στο θέατρο ερμηνεύοντας αντρικούς και γυναικείους ρόλους, πέρασαν αιώνες.
Ούτε μία ούτε δύο, αλλά δώδεκα γυναίκες εμπλέκονται στη, λοξής άποψης, «Δωδεκάτη Νύχτα» του Σέξπιρ που παρουσιάζει η Συριανή Θεατρική Εταιρεία «Πόλις» στο Θέατρο του Νέου Κόσμου. Δέκα γυναίκες μοιράζονται στην τελευταία αυτή παράσταση αντρικούς και γυναικείους ρόλους. Η Ελένη Γεωργοπούλου σκηνοθετεί, ενώ η Κλερ Μπρέισγουελ έχει φτιάξει τα υπέροχα κοστούμια του θιάσου: τρελά χρώματα, φευγάτα σχέδια από χαρτί που δεν σχίζεται, πολυμορφικά για τις ανάγκες των μεταμφιέσεων. Τα κορίτσια δεν καμώνονται τους άντρες. Ισορροπούν πάνω στους ρόλους με χιούμορ κλείνοντάς μας το μάτι.
Η Μαρία Τσιμά ερμηνεύει τον γελωτοποιό του έργου: «Δεν ξέρω τι διαφορά κάνει το φύλο μου στο ρόλο. Είμαι ένας επαγγελματίας γελωτοποιός που απ' τα φτηνότερα υλικά κατασκευάζει το πιο ακριβό κοστούμι. Από τις πιο φθαρμένες λέξεις, το πιο έξυπνο λογοπαίγνιο».
Η σύγχυση που επικρατεί στο έργο με τις συνεχείς μεταμορφώσεις και τη διάχυτη ερωτοτροπία της ελισαβετιανής εποχής ευνόησε τη γυναικεία εκδοχή. «Για αρκετούς μελετητές του Σέξπιρ η "Δωδεκάτη Νύχτα" πρέπει να παίζεται από γυναικείους ή αντρικούς θιάσους (όπως στην εποχή του)», λέει η Αιμιλία Βάλβη, συνιδρύτρια της «Πόλης» μαζί με την Ελένη Γεωργοπούλου. «Επειτα, όλοι οι ήρωες είναι τόσο νέοι που το αντικείμενο του έρωτα, θεατρική αδεία, επιτρέπεται να παρεξηγηθεί (γυναικείο ή αντρικό) χωρίς να γίνει παρεξήγηση. Οι άντρες θεατές νομίζω πως ξαφνιάζονται ευχάριστα με την παράσταση. Ισως κάποιοι να μπερδεύονται μέσα στο πανδαιμόνιο των ερωτικών ζευγαριών, χωρίς σαφή τα χαρακτηριστικά φύλου, αλλά σύντομα βρίσκουν τον δρόμο τους».
Ούτε μία ούτε δύο, αλλά δώδεκα γυναίκες εμπλέκονται στη, λοξής άποψης, «Δωδεκάτη Νύχτα» του Σέξπιρ που παρουσιάζει η Συριανή Θεατρική Εταιρεία «Πόλις» στο Θέατρο του Νέου Κόσμου. Δέκα γυναίκες μοιράζονται στην τελευταία αυτή παράσταση αντρικούς και γυναικείους ρόλους. Η Ελένη Γεωργοπούλου σκηνοθετεί, ενώ η Κλερ Μπρέισγουελ έχει φτιάξει τα υπέροχα κοστούμια του θιάσου: τρελά χρώματα, φευγάτα σχέδια από χαρτί που δεν σχίζεται, πολυμορφικά για τις ανάγκες των μεταμφιέσεων. Τα κορίτσια δεν καμώνονται τους άντρες. Ισορροπούν πάνω στους ρόλους με χιούμορ κλείνοντάς μας το μάτι.
Η Μαρία Τσιμά ερμηνεύει τον γελωτοποιό του έργου: «Δεν ξέρω τι διαφορά κάνει το φύλο μου στο ρόλο. Είμαι ένας επαγγελματίας γελωτοποιός που απ' τα φτηνότερα υλικά κατασκευάζει το πιο ακριβό κοστούμι. Από τις πιο φθαρμένες λέξεις, το πιο έξυπνο λογοπαίγνιο».
Η σύγχυση που επικρατεί στο έργο με τις συνεχείς μεταμορφώσεις και τη διάχυτη ερωτοτροπία της ελισαβετιανής εποχής ευνόησε τη γυναικεία εκδοχή. «Για αρκετούς μελετητές του Σέξπιρ η "Δωδεκάτη Νύχτα" πρέπει να παίζεται από γυναικείους ή αντρικούς θιάσους (όπως στην εποχή του)», λέει η Αιμιλία Βάλβη, συνιδρύτρια της «Πόλης» μαζί με την Ελένη Γεωργοπούλου. «Επειτα, όλοι οι ήρωες είναι τόσο νέοι που το αντικείμενο του έρωτα, θεατρική αδεία, επιτρέπεται να παρεξηγηθεί (γυναικείο ή αντρικό) χωρίς να γίνει παρεξήγηση. Οι άντρες θεατές νομίζω πως ξαφνιάζονται ευχάριστα με την παράσταση. Ισως κάποιοι να μπερδεύονται μέσα στο πανδαιμόνιο των ερωτικών ζευγαριών, χωρίς σαφή τα χαρακτηριστικά φύλου, αλλά σύντομα βρίσκουν τον δρόμο τους».
«Φωτοχυσία Ερμουπόλεως», με το θίασο «Πόλις» ΘΥΜΕΛΗ Τετάρτη 27 Οχτώβρη 2004
Η μορφωτικά, πολύ καλλιεργημένη και θεατρικά πολύ αξιόλογη ομάδα «Πόλις», γεννημένη στην Ερμούπολη της Σύρου και εμπνεόμενη θεατρικά από τον πολιτισμό, την ιστορία και την κοινωνία της ακμάζουσας μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα Ερμούπολης, συνεχίζοντας τον πρωτότυπο δραματουργικό και σκηνικό πειραματισμό της, παρουσιάζει στο «Θέατρο του Νέου Κόσμου» το έργο «Φωτοχυσία Ερμουπόλεως - Η πορνεία στην Ερμούπολη το 19ο αιώνα». Πρόκειται για επιλογή και δραματουργική επεξεργασία από την ηθοποιό Αιμιλία Βάλβη διαφόρων γραπτών «πηγών», προφορικών «μαρτυριών» και άλλων ντοκουμέντων, σχετικά με την εκπόρνευση φτωχών γυναικών, συνήθως Σμυρνιών, στην Ερμούπολη. Ενα κοινωνικό φαινόμενο που «γέννησε» η δημιουργία και ακμή, σε ελάχιστα χρόνια, της συριανής μεγαλοαστικής τάξης και το οποίο κλιμακώθηκε με τη μικρασιατική καταστροφή. Το ποιητικά αισθαντικό, κοινωνιολογικά και ανθρωπολογικά κριτικό κείμενο, το αφαιρετικό σκηνικό και τα κοστούμια (Γιάννης Βέλλης), που, με ρεαλιστική καλαισθησία «καθρεφτίζουν» την εποχή, η αρμόζουσα στην εποχή και στο θέμα του έργου μουσική επιμέλεια (Μιχάλης Κλαπάκης), η εκφραστικότατη κινησιολογία (Μαριλέννα Καρέττα) και η λιτή, εύρυθμη, με τόλμη αλλά και μέτρο, μελαγχολική, αλλά και με αίσθηση του χιούμορ σκηνοθεσία της Ελένης Γεωργοπούλου συνθέτουν ένα σκηνικά ελκυστικό κοινωνιολογικό «σχόλιο» για την περιθωριοποιημένη, πικρή, έρημη, περιφρονημένη και ντροπιασμένη από την ίδια την κοινωνία που τη γεννά, ζωή των εκπορνευόμενων γυναικών και βέβαια για την υποκρισία των «ευυπόληπτων», «καθωσπρέπει», πλην πορνολάγνων άγαμων αλλά και έγγαμων αστών.
Στο καλό αποτέλεσμα συμβάλλουν απόλυτα οι καλοδουλεμένες ερμηνείες των Χαρά Λιανού, Στέλλα Ράπτη, Μαρία Μαμινάκη, Αιμιλία Βάλβη, Λέανδρου Μπατή.
Στο καλό αποτέλεσμα συμβάλλουν απόλυτα οι καλοδουλεμένες ερμηνείες των Χαρά Λιανού, Στέλλα Ράπτη, Μαρία Μαμινάκη, Αιμιλία Βάλβη, Λέανδρου Μπατή.
Tι είδε το πουλάκι του φωτογράφου H θεατρική εταιρεία «Πόλις» είναι ένα νέο σχήμα θεατρικό, που αποτελείται από λίγα αλλά ταμένα νεαρά άτομα με πάθος
Κατ' αρχάς προσέρχονται με ταπεινότητα στο σανίδι και αναζητούν ερείσματα στέρεα και γερές αντηρίδες ιδίως στα κείμενα αλλά και στις υποκριτικές ανθεκτικές νόρμες. Φαίνεται, και ορθά, να πιστεύουν πως ακόμη και η πλέον ανατρεπτική, αντισυμβατική, επαναστατική, ακόμη και η πλέον ανίερη παράσταση πρέπει, με μέθοδο, σεβασμό στην παράδοση και στα δόκιμα εργαλεία της συντεχνίας, να προχωρεί στην άρνηση και στην αναίρεση με επιχειρήματα πειστικά και να προτείνει, ύστερα από βάσανο, νέες μορφές που να κρατούν κάτι από τις ρίζες της παράδοσης, τους χυμούς και την αίσθηση του καταξιωμένου. Έστω και αν επιχειρούν να οικοδομήσουν μια νέα αισθητική πραγματικότητα και να υπερασπιστούν μια νέα καλλιτεχνική ηθική.
H «Πόλις» έως τώρα έχει καταφύγει σε μεγάλα ελληνικά και ξένα λογοτεχνικά κείμενα. Ήδη, λοιπόν, μια πρώτη αντίσταση στο θεατρικό κατεστημένο. Βέβαια η λογοτεχνία ως νέο όχημα θεατρικότητας δεν είναι καινούργιο θεατρικό παιχνίδι. Όμως η ομάδα από τη Σύρο, όπου είναι η έδρα του σχήματος, καταφεύγει κυρίως σε κείμενα της καθαρεύουσας, άλλη μια απόδειξη πως η νέα γενιά δεν είναι παγιδευμένη στα γλωσσικά εμφύλια πάθη. Βέβαια η καταφυγή στον Ροΐδη, τον Βικέλα, αλλά και στο ποιητικό κείμενο του Ρίτσου, του Ντεόν ή σε καθολικά λειτουργικά δράματα δεν εκφράζουν, θέλω να πιστεύω, ένα γλωσσικό συντηρητικό ιδεολόγημα, αλλά απλώς τα αντιμετωπίζουν ως μουσικές παρτιτούρες ακόμη και ως ασκήσεις ύφους ενός σύγχρονου γλωσσικά ισοπεδωμένου κοινού και, χωρίς άλλο, ως κατορθώματα γραφής που σήμερα λειτουργούν στο πολύ κοινό ως παραξενίσματα.
Φέτος η «Πόλις» επέλεξε ένα πολύ τολμηρό, όχι με ηθικά συμφραζόμενα, θέμα. Την πορνεία στη Σύρα του τέλους του προπερασμένου και των αρχών του περασμένου αιώνα. Το έναυσμα (και αυτό είναι ένα κριτήριο ότι τα νεαρά αυτά παιδιά μελετούν, ερευνούν και διαθέτουν οξυδέρκεια και ευαίσθητες κεραίες) το έδωσε το βιβλίο του Θωμά Δρίκου «H πορνεία στην Ερμούπολη τον 19ο αιώνα».
Το ενδιαφέρον αυτό ιστορικό και κοινωνιολογικό πόνημα διανθίζεται από ανέκδοτες έως πρόσφατα φωτογραφίες του Στέργιου Στεργίου που με μέθοδο, πείσμα, σύστημα απεικόνιζε σε τολμηρές πόζες δρώσες πόρνες της εποχής.
H ιδέα είναι πράγματι ερεθιστική, αφού αφορούσε το όλο θέμα μια αποκαλυπτική ρωγμή στη βολεμένη, σεμνότυφη και υποκριτική μεγαλοαστική εμποροναυτική κοινωνία της Σύρας στη μεγάλη οικονομική της ακμή ή στην αρχή του τέλους της. Είναι ακριβώς η ίδια εποχή, στο ίδιο νησί και στην ίδια πόλη που διαδραματίζεται το μυθιστόρημα του Μάνου Ελευθερίου «H εποχή των χρυσανθέμων».
Οι φωτογραφίες αυτές αποτελούν το ντεκόρ του έργου της εταιρείας «Πόλις». Και έχουν το ενδιαφέρον τους, αφού καταγράφουν συμπεριφορές, στάσεις, μόδα. Και πέρα από τη μόδα της ενδύσεως, διαπιστώνει κανείς ότι το γούστο των μερακλήδων πελατών των οίκων ανοχής αυτή την εποχή απαιτεί γυναίκες ευτραφείς, αφράτες, μητρικές, δοτικές, παθητικές. Τίποτα δεν επιτρέπει να ξεμυτίσει, αφού οι φωτογραφίες είναι πόζες μοναχικές, εκτός «εργασίας», κάτι από τη μελαγχολία του θύματος, της κοινωνικής αδικίας που ωθεί μια γυναίκα στην πορνεία ή οργής.
Μυρίζει ιδρώτα, φτηνά αρώματα και βιασμένα χαμόγελα H παράσταση «Φωτοχυσία Ερμουπόλεως», εγώ δεν κοκκινίζω δα με την ηχοποιητική ερωτική παραπομπή του τίτλου, έχει κατορθώσει να διασώσει αυτή την κλειστή ερωτική κοινωνία που μυρίζει περμαγκανάτ, ιδρώτα, φτηνά αρώματα, ερωτική επαγγελματική ανοχή, προσποιητές τελετές ευωχίας, βιασμένα χαμόγελα, υστερικά γελάκια αλλά και μικρές αλλά ενδεικτικές εξεγέρσεις μέσα από θλιβερές αναμνήσεις, προδομένες αθωότητες, κοινωνική αναλγησία κ.τ.λ.
H Ελένη Γεωργοπούλου με τρεις γυναίκες κι έναν άνδρα ηθοποιό, παίζοντας με παραλλαγές, μεταμορφώσεις και αναδιπλώσεις, έστησε ένα αυθεντικό σκηνικό δρώμενο χωρίς ωραιοποιήσεις ή καταγγελτική ηθικολογία.
Τα κείμενα διαβάστηκαν είτε ως ντοκουμέντα είτε ως αφηγήσεις είτε ως σχόλια με κύρος και έλαβαν θεατρική υπόσταση. H κίνηση της Μαριλένας Καρέττα, οι χορογραφίες, οι πόζες άκρως αισθητικές με μια έξοχη τάση απομνημείωσης που ανταγωνίζονταν με ζήλο τις φωτογραφίες του Στεργίου.
Ο Μιχάλης Κλαπάκης, που επιμελήθηκε τη μουσική, πέρα από την ερευνητική του, στην ιστορία των μουσικών γούστων και στυλ, ευστοχία έδειξε πως βρίσκει μοτίβα που κινούν τον άλλο στον χορό ή, όταν χρειαστεί, στην επιτήδευση.
Ο Γιάννης Βέλλης που διαρρύθμισε τον σκηνικό χώρο με μέσα λιτά αλλά με άκρα αισθητική και γούστο και ο Λίνος Μεϊτάνης που φώτισε με υποβλητικές φωτοσκιάσεις την παράσταση έδωσαν στους ηθοποιούς έναν υπέροχο καμβά για να παρουσιάσουν τους ποικίλους τύπους και χαρακτήρες της σύνθεσης.
Δεν επιθυμώ να ξεχωρίσω (και δεν χρειάζεται) τις επιδόσεις των τεσσάρων ηθοποιών. H Μαρία Μανιμανάκη, η Χαρά Λιανού, η Στέλλα Ράπτη και ο Λεονάρδος Μπατής χορεύουν, τραγουδούν, χαίρονται, θλίβονται, υποκρίνονται ή εξεγείρονται με άνεση, πλήρη έλεγχο μέσων και κυρίως με μέτρο, γούστο και συνέπεια και στην ανέλιξη της δράσης και στο στυλ.
H Βάλβη, η Γεωργοπούλου, η Μανιμανάκη, η Λιανού και κατά έναν τρόπο και ο Μπατής υπήρξαν μαθητές μου. Και νιώθω περήφανος. Για να αποδειχθεί πως στην κρίση μου δεν είμαι ευνοϊκά προκατειλημμένος, σας προσκαλώ να δείτε τη δουλειά τους για να με διαψεύσετε ή να με δικαιώσετε.
Ψευδαισθήσεις νομιμότητας. Σε μια σεμνότυφη κοινωνία οι πόρνες είναι εικόνες της και τής μοιάζουν. Δεν φαίνεται να ζουν σε γκέτο, οι εγκαταστάσεις τους, τα λούσα τους, τα κοσμήματά τους κοπιάρουν τα σαλόνια των μεγαλοαστών και προσφέρουν ψευδαισθήσεις νομιμότητας.
H Αιμιλία Βάλβη που έχει έως τώρα αναλάβει τη συγκρότηση σ' όλα τα έργα της ομάδας του παραστασιακού κειμένου, τη σύνθεση αποσπασμάτων, ντοκουμέντων και σκηνών βάζει ως κεντρικό πρόσωπο και άξονα της παράστασης τον Φωτογράφο. Και το εύρημα όπως το εκμεταλλεύτηκε η σκηνοθεσία της Ελένης Γεωργοπούλου είναι θαυμάσιο γιατί ο φωτογράφος που απαθανατίζει (!) πόρνες είναι ένας κλασικός ηδονοβλεψίας, ένας αυνάν που αυτοϊκανοποιείται υποκαθιστώντας τον φαλλό με τον φακό. Και είναι ενδιαφέρον πού εστιάζει κάθε φορά τον φακό του, τι προσπαθεί να αποκαλύψει, τι αναζητεί πάνω στο σώμα της νωχελικά ξαπλωμένης στο ντιβάνι ή στο ανάκλιντρο πόρνης. Κάθε φωτογραφία είναι μία απόπειρα να γίνει η ερωτική φαντασίωση εμμένουσα εικόνα, διαρκής πρόξενος ερεθισμού, λαγνεία εξ αναμνήσεως.
H «Πόλις» έως τώρα έχει καταφύγει σε μεγάλα ελληνικά και ξένα λογοτεχνικά κείμενα. Ήδη, λοιπόν, μια πρώτη αντίσταση στο θεατρικό κατεστημένο. Βέβαια η λογοτεχνία ως νέο όχημα θεατρικότητας δεν είναι καινούργιο θεατρικό παιχνίδι. Όμως η ομάδα από τη Σύρο, όπου είναι η έδρα του σχήματος, καταφεύγει κυρίως σε κείμενα της καθαρεύουσας, άλλη μια απόδειξη πως η νέα γενιά δεν είναι παγιδευμένη στα γλωσσικά εμφύλια πάθη. Βέβαια η καταφυγή στον Ροΐδη, τον Βικέλα, αλλά και στο ποιητικό κείμενο του Ρίτσου, του Ντεόν ή σε καθολικά λειτουργικά δράματα δεν εκφράζουν, θέλω να πιστεύω, ένα γλωσσικό συντηρητικό ιδεολόγημα, αλλά απλώς τα αντιμετωπίζουν ως μουσικές παρτιτούρες ακόμη και ως ασκήσεις ύφους ενός σύγχρονου γλωσσικά ισοπεδωμένου κοινού και, χωρίς άλλο, ως κατορθώματα γραφής που σήμερα λειτουργούν στο πολύ κοινό ως παραξενίσματα.
Φέτος η «Πόλις» επέλεξε ένα πολύ τολμηρό, όχι με ηθικά συμφραζόμενα, θέμα. Την πορνεία στη Σύρα του τέλους του προπερασμένου και των αρχών του περασμένου αιώνα. Το έναυσμα (και αυτό είναι ένα κριτήριο ότι τα νεαρά αυτά παιδιά μελετούν, ερευνούν και διαθέτουν οξυδέρκεια και ευαίσθητες κεραίες) το έδωσε το βιβλίο του Θωμά Δρίκου «H πορνεία στην Ερμούπολη τον 19ο αιώνα».
Το ενδιαφέρον αυτό ιστορικό και κοινωνιολογικό πόνημα διανθίζεται από ανέκδοτες έως πρόσφατα φωτογραφίες του Στέργιου Στεργίου που με μέθοδο, πείσμα, σύστημα απεικόνιζε σε τολμηρές πόζες δρώσες πόρνες της εποχής.
H ιδέα είναι πράγματι ερεθιστική, αφού αφορούσε το όλο θέμα μια αποκαλυπτική ρωγμή στη βολεμένη, σεμνότυφη και υποκριτική μεγαλοαστική εμποροναυτική κοινωνία της Σύρας στη μεγάλη οικονομική της ακμή ή στην αρχή του τέλους της. Είναι ακριβώς η ίδια εποχή, στο ίδιο νησί και στην ίδια πόλη που διαδραματίζεται το μυθιστόρημα του Μάνου Ελευθερίου «H εποχή των χρυσανθέμων».
Οι φωτογραφίες αυτές αποτελούν το ντεκόρ του έργου της εταιρείας «Πόλις». Και έχουν το ενδιαφέρον τους, αφού καταγράφουν συμπεριφορές, στάσεις, μόδα. Και πέρα από τη μόδα της ενδύσεως, διαπιστώνει κανείς ότι το γούστο των μερακλήδων πελατών των οίκων ανοχής αυτή την εποχή απαιτεί γυναίκες ευτραφείς, αφράτες, μητρικές, δοτικές, παθητικές. Τίποτα δεν επιτρέπει να ξεμυτίσει, αφού οι φωτογραφίες είναι πόζες μοναχικές, εκτός «εργασίας», κάτι από τη μελαγχολία του θύματος, της κοινωνικής αδικίας που ωθεί μια γυναίκα στην πορνεία ή οργής.
Μυρίζει ιδρώτα, φτηνά αρώματα και βιασμένα χαμόγελα H παράσταση «Φωτοχυσία Ερμουπόλεως», εγώ δεν κοκκινίζω δα με την ηχοποιητική ερωτική παραπομπή του τίτλου, έχει κατορθώσει να διασώσει αυτή την κλειστή ερωτική κοινωνία που μυρίζει περμαγκανάτ, ιδρώτα, φτηνά αρώματα, ερωτική επαγγελματική ανοχή, προσποιητές τελετές ευωχίας, βιασμένα χαμόγελα, υστερικά γελάκια αλλά και μικρές αλλά ενδεικτικές εξεγέρσεις μέσα από θλιβερές αναμνήσεις, προδομένες αθωότητες, κοινωνική αναλγησία κ.τ.λ.
H Ελένη Γεωργοπούλου με τρεις γυναίκες κι έναν άνδρα ηθοποιό, παίζοντας με παραλλαγές, μεταμορφώσεις και αναδιπλώσεις, έστησε ένα αυθεντικό σκηνικό δρώμενο χωρίς ωραιοποιήσεις ή καταγγελτική ηθικολογία.
Τα κείμενα διαβάστηκαν είτε ως ντοκουμέντα είτε ως αφηγήσεις είτε ως σχόλια με κύρος και έλαβαν θεατρική υπόσταση. H κίνηση της Μαριλένας Καρέττα, οι χορογραφίες, οι πόζες άκρως αισθητικές με μια έξοχη τάση απομνημείωσης που ανταγωνίζονταν με ζήλο τις φωτογραφίες του Στεργίου.
Ο Μιχάλης Κλαπάκης, που επιμελήθηκε τη μουσική, πέρα από την ερευνητική του, στην ιστορία των μουσικών γούστων και στυλ, ευστοχία έδειξε πως βρίσκει μοτίβα που κινούν τον άλλο στον χορό ή, όταν χρειαστεί, στην επιτήδευση.
Ο Γιάννης Βέλλης που διαρρύθμισε τον σκηνικό χώρο με μέσα λιτά αλλά με άκρα αισθητική και γούστο και ο Λίνος Μεϊτάνης που φώτισε με υποβλητικές φωτοσκιάσεις την παράσταση έδωσαν στους ηθοποιούς έναν υπέροχο καμβά για να παρουσιάσουν τους ποικίλους τύπους και χαρακτήρες της σύνθεσης.
Δεν επιθυμώ να ξεχωρίσω (και δεν χρειάζεται) τις επιδόσεις των τεσσάρων ηθοποιών. H Μαρία Μανιμανάκη, η Χαρά Λιανού, η Στέλλα Ράπτη και ο Λεονάρδος Μπατής χορεύουν, τραγουδούν, χαίρονται, θλίβονται, υποκρίνονται ή εξεγείρονται με άνεση, πλήρη έλεγχο μέσων και κυρίως με μέτρο, γούστο και συνέπεια και στην ανέλιξη της δράσης και στο στυλ.
H Βάλβη, η Γεωργοπούλου, η Μανιμανάκη, η Λιανού και κατά έναν τρόπο και ο Μπατής υπήρξαν μαθητές μου. Και νιώθω περήφανος. Για να αποδειχθεί πως στην κρίση μου δεν είμαι ευνοϊκά προκατειλημμένος, σας προσκαλώ να δείτε τη δουλειά τους για να με διαψεύσετε ή να με δικαιώσετε.
Ψευδαισθήσεις νομιμότητας. Σε μια σεμνότυφη κοινωνία οι πόρνες είναι εικόνες της και τής μοιάζουν. Δεν φαίνεται να ζουν σε γκέτο, οι εγκαταστάσεις τους, τα λούσα τους, τα κοσμήματά τους κοπιάρουν τα σαλόνια των μεγαλοαστών και προσφέρουν ψευδαισθήσεις νομιμότητας.
H Αιμιλία Βάλβη που έχει έως τώρα αναλάβει τη συγκρότηση σ' όλα τα έργα της ομάδας του παραστασιακού κειμένου, τη σύνθεση αποσπασμάτων, ντοκουμέντων και σκηνών βάζει ως κεντρικό πρόσωπο και άξονα της παράστασης τον Φωτογράφο. Και το εύρημα όπως το εκμεταλλεύτηκε η σκηνοθεσία της Ελένης Γεωργοπούλου είναι θαυμάσιο γιατί ο φωτογράφος που απαθανατίζει (!) πόρνες είναι ένας κλασικός ηδονοβλεψίας, ένας αυνάν που αυτοϊκανοποιείται υποκαθιστώντας τον φαλλό με τον φακό. Και είναι ενδιαφέρον πού εστιάζει κάθε φορά τον φακό του, τι προσπαθεί να αποκαλύψει, τι αναζητεί πάνω στο σώμα της νωχελικά ξαπλωμένης στο ντιβάνι ή στο ανάκλιντρο πόρνης. Κάθε φωτογραφία είναι μία απόπειρα να γίνει η ερωτική φαντασίωση εμμένουσα εικόνα, διαρκής πρόξενος ερεθισμού, λαγνεία εξ αναμνήσεως.
Θηλυκή «Πόλις» ΘΥΜΕΛΗ Τετάρτη 7 Μάη 2003
Θηλυκή «Πόλις»
ΘΥΜΕΛΗ Τετάρτη 7 Μάη 2003
Μια εξαιρετικά ελπιδοφόρα έκπληξη ήταν η παράσταση «Ούτος είναι ο αστήρ μου» από την πρωτοεμφανιζόμενη στην Αθήνα θεατρική ομάδα «Πόλις», στο «Θέατρο του Νέου Κόσμου». Πέντε νέες - με γερή ακαδημαϊκή και καλλιτεχνική παιδεία - καλλιτέχνιδες, κατάφεραν να πλάσουν ένα πολύεδρο, λεπταίσθητο, καθ' όλα πανέμορφο σκηνικό «ποίημα». Το κείμενο της παράστασης βασίζεται σε πεζογραφικά κείμενα των Δημητρίου Βικέλα και Εμμανουήλ Ροΐδη, τα οποία αναφέρονται στις διώξεις και οδύνες της ελληνικής προσφυγιάς - Σμυρνιών, Κυδωνιατών, Χιωτών - λόγω της καταστροφής της Χίου και των Ψαρών από την τουρκοκρατία, στον αγώνα μετεγκατάστασης και βιοπορισμού τους στη Σύρο, την οποία μέσα σε ελάχιστα χρόνια την κατέστησαν μεγάλο ναυτικό, οικονομο-εμπορικό κέντρο αλλά και πανελλαδικό πρότυπο πνευματικής και πολιτιστικής ανάπτυξης. Η σύνθεση των κειμένων από την ηθοποιό Αιμιλία Βάλβη, αντανακλά συστηματική ιστορικο-φιλολογική μελέτη, καλλιεργημένη σχέση με τη γλώσσα των δύο συγγραφέων του 19ου αιώνα, και ικανότητα δραματουργικής ανάπλασης των πεζών κειμένων. Η κειμενική σύνθεση, όμως, επουδενί θα καρποφορούσε αν δε γονιμοποιούνταν με την ευφάνταστη, λαογραφικά ρεαλιστική, γυναικείας ευαισθησίας και ποιητικής διάθεσης σκηνοθεσία της Ελένης Γεωργοπούλου. Με την εκφραστικότατη κίνηση - χορογραφία της Πατρίτσια Λάζου. Με τα λευκά, λιτότατα, νεανικά κοστούμια και το αφαιρετικό σκηνικό της Τόνιας Αβδελοπούλου, με τους ατμοσφαιρικούς φωτισμούς του Λίνου Μεϊτάνη. Προπαντός, καρποφόρησε με την υποκριτική «δροσιά» και αισθαντικότητα των τριών νέων ηθοποιών: Αιμιλίας Βάλβη, Στέλλας Ράπτη και Ρηνιώς Κυριαζή.
ΘΥΜΕΛΗ Τετάρτη 7 Μάη 2003
Μια εξαιρετικά ελπιδοφόρα έκπληξη ήταν η παράσταση «Ούτος είναι ο αστήρ μου» από την πρωτοεμφανιζόμενη στην Αθήνα θεατρική ομάδα «Πόλις», στο «Θέατρο του Νέου Κόσμου». Πέντε νέες - με γερή ακαδημαϊκή και καλλιτεχνική παιδεία - καλλιτέχνιδες, κατάφεραν να πλάσουν ένα πολύεδρο, λεπταίσθητο, καθ' όλα πανέμορφο σκηνικό «ποίημα». Το κείμενο της παράστασης βασίζεται σε πεζογραφικά κείμενα των Δημητρίου Βικέλα και Εμμανουήλ Ροΐδη, τα οποία αναφέρονται στις διώξεις και οδύνες της ελληνικής προσφυγιάς - Σμυρνιών, Κυδωνιατών, Χιωτών - λόγω της καταστροφής της Χίου και των Ψαρών από την τουρκοκρατία, στον αγώνα μετεγκατάστασης και βιοπορισμού τους στη Σύρο, την οποία μέσα σε ελάχιστα χρόνια την κατέστησαν μεγάλο ναυτικό, οικονομο-εμπορικό κέντρο αλλά και πανελλαδικό πρότυπο πνευματικής και πολιτιστικής ανάπτυξης. Η σύνθεση των κειμένων από την ηθοποιό Αιμιλία Βάλβη, αντανακλά συστηματική ιστορικο-φιλολογική μελέτη, καλλιεργημένη σχέση με τη γλώσσα των δύο συγγραφέων του 19ου αιώνα, και ικανότητα δραματουργικής ανάπλασης των πεζών κειμένων. Η κειμενική σύνθεση, όμως, επουδενί θα καρποφορούσε αν δε γονιμοποιούνταν με την ευφάνταστη, λαογραφικά ρεαλιστική, γυναικείας ευαισθησίας και ποιητικής διάθεσης σκηνοθεσία της Ελένης Γεωργοπούλου. Με την εκφραστικότατη κίνηση - χορογραφία της Πατρίτσια Λάζου. Με τα λευκά, λιτότατα, νεανικά κοστούμια και το αφαιρετικό σκηνικό της Τόνιας Αβδελοπούλου, με τους ατμοσφαιρικούς φωτισμούς του Λίνου Μεϊτάνη. Προπαντός, καρποφόρησε με την υποκριτική «δροσιά» και αισθαντικότητα των τριών νέων ηθοποιών: Αιμιλίας Βάλβη, Στέλλας Ράπτη και Ρηνιώς Κυριαζή.
Ο «Αστήρ» και τα «αστέρια» του Γ.Δ.Κ.Σ. "TA NEA" Τετάρτη, 16 Απριλίου 2003
Έγραφα χθες για την εκ Σύρας ορμώμενη ομάδα «Πόλις» και τα κορίτσια της - «αστέρια»! - που παρουσιάζουν στο «Θέατρο του Νέου Κόσμου» την παράσταση «Ούτος είναι ο αστήρ μου» που με συνεπήρε. Αλλά δεν είναι μόνον η παράσταση... Χάρηκα ένα εξαίσιο πρόγραμμα, διάβασα κείμενα γνώσης, πήρα στο γραφείο «δελτία Τύπου» και φωτογραφίες που σε «διεγείρουν» για την παράσταση και την τιμούν... Και έβγαλα τα συμπεράσματά μου. Όχι δεν είναι «άλλη μια ομάδα». Φιλοδοξίες και κέφι όλα τα παιδιά που ξεκινούν έχουν. Όμως εκείνο το μεράκι που κάποιους κάνει να ξεχωρίζουν, εκείνη η λεπτομέρεια που κάνει την ειδοποιό διαφορά φαίνονται απ' την αρχή. Μπράβο στην επιτροπή επιχορηγήσεων του υπουργείου Πολιτισμού που κάτι διέβλεψε και επιχορήγησε έγκαιρα την ομάδα. Μπράβο και στον Δήμο της Ερμούπολης που κατάλαβε ότι τέτοιες δουλειές αναζωογονούν τον ντόπιο πολιτισμό και ενίσχυσε την προσπάθεια. Μπράβο και στη χορηγό Telestet. Τα κορίτσια του «Πόλις» έδεσαν την ύπαρξη της ομάδας και την «ανάσα» της πόλης - έδρας της με τον καλύτερο τρόπο, θίγοντας ταυτόχρονα το καυτό σήμερα θέμα της προσφυγιάς. Ένα υπόδειγμα για τον θεσμό των επιχορηγήσεων. Αν ήμουν υπουργείο και Δήμος θα έσπευδα να ενισχύσω και με επιπλέον ποσά τα κορίτσια. Μακάρι η συνέχεια να είναι ανάλογη και καλύτερη.
Είναι κάτι παιδιά... Γ.Δ.Κ.Σ. "TA NEA" Τρίτη, 15 Απριλίου 2003
Αιμιλία Βάλβη, Ελένη Γεωργοπούλου, Δήμητρα Λαρεντζάκη. Η δραματική σχολή του Γιώργου Κιμούλη - αποφοίτησαν το 1999 - είναι η «κοιτίδα» τους. Αποφάσισαν να κάνουν μια δική τους θεατρική δουλειά - καταρχάς τίποτα το ιδιαίτερο, «άλλη μια ομάδα στις δεκάδες υπάρχουσες» - και ίδρυσαν τη θεατρική εταιρεία «Πόλις». Η Αιμιλία Βάλβη, Συριανή με χιώτικες ρίζες, «κατηύθυνε», υποθέτω, την ομάδα προς το νησί της και για έδρα της ομάδας επελέγη η Ερμούπολη. Βρήκαν κείμενα δυο διαπρεπών τέκνων της Σύρου, του Βικέλα και του Ροΐδη, η Αιμιλία Βάλβη τα «συνέδεσε» έτσι ώστε να «φωτίζουν» την πορεία των προσφύγων από την καταστροφή της Χίου που βρήκαν καταφύγιο στη Σύρα και της «εμφύτευσαν» τον πολιτισμό τους και, στη συνέχεια, την πορεία της Σύρας στον 19ο αιώνα και την παράστασή τους, που σκηνοθέτησε η Ελένη Γεωργοπούλου και στην οποία παίζουν τρία κορίτσια - η Αιμιλία Βάλβη, η Ρηνιώ Κυριαζή και η Στέλλα Ράπτη - την έδειξαν με τον τίτλο «Ούτος είναι ο αστήρ μου», το καλοκαίρι στο νησί και την παρουσιάζουν τώρα και στην Αθήνα, στον Κάτω Χώρο του «Θεάτρου του Νέου Κόσμου» του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου. Την είδα. Ένα ποίημα στα λευκά, με τα τρία λευκοντυμένα κορίτσια και με μια αιώρα μόνο στη σκηνή - μια αιώρα που μεταμορφώνεται σε σκηνικό πολυεπίπεδο. Και ένιωσα τόση ευφορία - ένα καθαρτήριο λουτρό, μια ώρα φωτεινή! Αν αγαπούσα το θέατρο και δεν είχα δει την παράσταση θα έτρεχα να τη δω ώς την Κυριακή των Βαΐων.
Είναι κάτι παιδιά... Γ.Δ.Κ.Σ. "TA NEA" Τρίτη, 15 Απριλίου 2003
Αιμιλία Βάλβη, Ελένη Γεωργοπούλου, Δήμητρα Λαρεντζάκη. Η δραματική σχολή του Γιώργου Κιμούλη - αποφοίτησαν το 1999 - είναι η «κοιτίδα» τους. Αποφάσισαν να κάνουν μια δική τους θεατρική δουλειά - καταρχάς τίποτα το ιδιαίτερο, «άλλη μια ομάδα στις δεκάδες υπάρχουσες» - και ίδρυσαν τη θεατρική εταιρεία «Πόλις». Η Αιμιλία Βάλβη, Συριανή με χιώτικες ρίζες, «κατηύθυνε», υποθέτω, την ομάδα προς το νησί της και για έδρα της ομάδας επελέγη η Ερμούπολη. Βρήκαν κείμενα δυο διαπρεπών τέκνων της Σύρου, του Βικέλα και του Ροΐδη, η Αιμιλία Βάλβη τα «συνέδεσε» έτσι ώστε να «φωτίζουν» την πορεία των προσφύγων από την καταστροφή της Χίου που βρήκαν καταφύγιο στη Σύρα και της «εμφύτευσαν» τον πολιτισμό τους και, στη συνέχεια, την πορεία της Σύρας στον 19ο αιώνα και την παράστασή τους, που σκηνοθέτησε η Ελένη Γεωργοπούλου και στην οποία παίζουν τρία κορίτσια - η Αιμιλία Βάλβη, η Ρηνιώ Κυριαζή και η Στέλλα Ράπτη - την έδειξαν με τον τίτλο «Ούτος είναι ο αστήρ μου», το καλοκαίρι στο νησί και την παρουσιάζουν τώρα και στην Αθήνα, στον Κάτω Χώρο του «Θεάτρου του Νέου Κόσμου» του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου. Την είδα. Ένα ποίημα στα λευκά, με τα τρία λευκοντυμένα κορίτσια και με μια αιώρα μόνο στη σκηνή - μια αιώρα που μεταμορφώνεται σε σκηνικό πολυεπίπεδο. Και ένιωσα τόση ευφορία - ένα καθαρτήριο λουτρό, μια ώρα φωτεινή! Αν αγαπούσα το θέατρο και δεν είχα δει την παράσταση θα έτρεχα να τη δω ώς την Κυριακή των Βαΐων.
Οι οφθαλμοί των αγγέλων Ένα μικρό θαύμα γένους θηλυκού, που σφύζει από νιότη, ομορφιά και μνήμες. Ενα σαγηνευτικό ταξίδι στους πλούσιους κυματισμούς τ
Η νεοσύστατη ομάδα «Πόλη», που κινείται μεταξύ Σύρου και Αθηνών, φιλοξενείται στο Θέατρο του Νέου Κόσμου έως τέλη Μαρτίου παρουσιάζοντας την παράσταση «Ούτος είναι ο αστήρ μου» που είναι βασισμένη σε κείμενα των Συριανών συγγραφέων Δημήτρη Βικέλα και Εμμανουήλ Ροΐδη.
Το κουράγιο και η απαντοχή της γυναικείας ψυχής απέναντι στην απώλεια και τη συμφορά, όπως τις βίωσαν το 19ο αιώνα τρεις Ελληνίδες προσφυγοπούλες από Μικρά Ασία και Χίο, οι οποίες κατέφυγαν στην Ερμούπολη Σύρου. «Οπλα» τους η θαλπωρή της φιλίας, η παραμυθία του τραγουδιού, η νοσταλγία του έρωτα, η χαρά του παιχνιδιού, το ξέδωμα του χορού, το βάλσαμο του γέλιου. Μετατρέποντας το σκοτάδι σε φως, το παράπονο σε αισιοδοξία, τρεις λευκοφορεμένες κοπέλες (Αιμιλία Βάλβη, Στέλλα Ράπτη, Ρηνιώ Κυριαζή) πλέουν στο χρόνο παίζοντας, χορεύοντας και τραγουδώντας υπέροχα.
Μια απέριττη παράσταση σκηνοθετημένη με φρεσκάδα και σεβασμό από την πρωτόβγαλτη αλλά ταλαντούχα σκηνοθέτρια Ελένη Γεωργιοπούλου. «Στηρίζουμε το ένα μας πόδι στο χώμα και στη θάλασσα και με το άλλο στα αστέρια πορευόμαστε με τη σταθερότητα της αλήθειας και της αγάπης», σημειώνει στο πρόγραμμα η φεγγαροπρόσωπη και γλυκολαλούσα στην παράσταση Αιμιλία Βάλβη, που με επιδέξιο τρόπο έχει κάνει και τη δραματουργική σύνθεση των κειμένων.
Οσοι απόλαυσαν τα τελευταία χρόνια επιτυχημένες θεατρικές διασκευές ελληνικών λογοτεχνικών έργων («Η φόνισσα», «Η νοσταλγός» του Παπαδιαμάντη, «Ψυχολογία Συριανού συζύγου» του Ροΐδη) θα χαρούν ένα ονειρικό ταξίδι στα «αστέρια», που είναι «οι οφθαλμοί των αγγέλων» (Ροΐδης).
Το κουράγιο και η απαντοχή της γυναικείας ψυχής απέναντι στην απώλεια και τη συμφορά, όπως τις βίωσαν το 19ο αιώνα τρεις Ελληνίδες προσφυγοπούλες από Μικρά Ασία και Χίο, οι οποίες κατέφυγαν στην Ερμούπολη Σύρου. «Οπλα» τους η θαλπωρή της φιλίας, η παραμυθία του τραγουδιού, η νοσταλγία του έρωτα, η χαρά του παιχνιδιού, το ξέδωμα του χορού, το βάλσαμο του γέλιου. Μετατρέποντας το σκοτάδι σε φως, το παράπονο σε αισιοδοξία, τρεις λευκοφορεμένες κοπέλες (Αιμιλία Βάλβη, Στέλλα Ράπτη, Ρηνιώ Κυριαζή) πλέουν στο χρόνο παίζοντας, χορεύοντας και τραγουδώντας υπέροχα.
Μια απέριττη παράσταση σκηνοθετημένη με φρεσκάδα και σεβασμό από την πρωτόβγαλτη αλλά ταλαντούχα σκηνοθέτρια Ελένη Γεωργιοπούλου. «Στηρίζουμε το ένα μας πόδι στο χώμα και στη θάλασσα και με το άλλο στα αστέρια πορευόμαστε με τη σταθερότητα της αλήθειας και της αγάπης», σημειώνει στο πρόγραμμα η φεγγαροπρόσωπη και γλυκολαλούσα στην παράσταση Αιμιλία Βάλβη, που με επιδέξιο τρόπο έχει κάνει και τη δραματουργική σύνθεση των κειμένων.
Οσοι απόλαυσαν τα τελευταία χρόνια επιτυχημένες θεατρικές διασκευές ελληνικών λογοτεχνικών έργων («Η φόνισσα», «Η νοσταλγός» του Παπαδιαμάντη, «Ψυχολογία Συριανού συζύγου» του Ροΐδη) θα χαρούν ένα ονειρικό ταξίδι στα «αστέρια», που είναι «οι οφθαλμοί των αγγέλων» (Ροΐδης).
Η Ελλάδα της λογοτεχνίας στο σανίδι Της ΣΩΤΗΡΙΑΣ ΜΑΤΖΙΡΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 03/05/2003
**Η παράσταση Ούτος είναι ο αστήρ μου, που κόμισε από τη Σύρο στον Κάτω Χώρο του Θεάτρου του Νέου Κόσμου η νεοσύστατη θεατρική ομάδα Πόλις, μοσχοβολά φρεσκοπλυμένη μπουγάδα και λεβάντα, ευφραίνει την ακοή μας με τον πλούτο και την κομψότητα μιας ελληνικής γλώσσας του παρελθόντος και παραπέμπει σε φωτογραφίες σέπια, πεφταστέρια, ψυχανεμίσματα. Στο μυστήριο που παραμένει μυστήριο ακόμη κι όταν αποκαλυφθεί.
Τρία λευκοντυμένα, καλλίφωνα κορίτσια καταφέρνουν να «σωματοποιήσουν» την ευγένεια, το χιούμορ, τη λεπτή ειρωνεία του λόγου του Ροΐδη και του Βικέλα, να επικαλεστούν τη βαθύτερη ουσία των πραγμάτων μόνο με την ελαφρά στιλιζαρισμένη κίνηση (χορογραφία Πατρίτσια Λάζου), τη λαλιά, την καθάρια νιότη τους και μερικές πολύχρωμες κορδέλες. Τις βρίσκουμε στο μαύρο άδειο σκηνικό (Τόνια Αβδελοπούλου) να κοιμούνται, να ξυπνούν, να τεντώνονται νωχελικά. Νανουρίσματα. Κρυστάλλινα κοριτσίστικα γέλια, δροσερά ντεκολτέ. Σκοτάδι. Με βραχνή φωνή, βαριά περπατήματα, αφηγούνται το ολοκαύτωμα πίσω τους, τους βιασμούς κορασίδων, τις σφαγές. Αίφνης, πλοίο -(ένα λευκό σεντόνι)- εσώθημεν! Ομως η βιασθείσα δεν ξαναμίλησε ποτέ. «Αν μ' αγαπούσες, αν με πονούσες, ο έρωτάς μας θα 'ταν κρυφός». Και πέφτει στα μαύρα κύματα. Την κατήφεια της φρίκης διαδέχεται η θέρμη της επιβίωσης. Γελάμε με τα διπλοπρόσωπα φεμινιστικά σχόλια του Ροΐδη. Και η ζωή συνεχίζεται...
Η Δέσποινα η Χιώτισσα (Αιμιλία Βάλβη), το Σφαντό (Ρηνιώ Κυριαζή) και η Ανδριάνα η Σμυρνιά (Στέλλα Ράπτη) ανταμώνουν μετά την ανηλεή καταστροφή της Χίου το 1822, προσφυγοπούλες στη συριανή πόλη του Ερμή, που χάρη στην καθολική της ουδετερότητα έμελλε να γίνει σωτήριο καταφύγιο και ανθηρή νέα πατρίδα για χιλιάδες Ελληνες διωγμένους από τα τουρκοκρατούμενα εδάφη. Σε αυτές τις περιηγήτριες της αθέατης ιστορίας αναμοχλεύεται η μοίρα των απανταχού ξεριζωμένων που, αλίμονο, δεν έχουν τελειωμό, εντοπίζουμε ανθρώπινες ιδιότητες υπό εξαφάνιση: αιδώ, φιλοπατρία, φιλία, σεβασμό, χαρά του παιχνιδιού, του τραγουδιού, του χορού. Παρά τη συμφορά που τους βρήκε, από το χορογραφημένο υποσυνείδητό τους απορρέει μια ζωοφόρα ενέργεια («η ψυχή δεν αντέχει εις λύπην διαρκή...» Βικέλας), γεμάτη αίσθημα, σκέψη, ομορφιά.
Η παράσταση (σκηνοθεσία Ελένη Γεωργοπούλου, δραματουργική επεξεργασία Αιμιλία Βάλβη), μολονότι ενίοτε μακρυγορεί στις κινησιολογικές γέφυρες και τις τραγουδιστικές σφήνες, αποπνέει μια ολόφωτη αθωότητα, ανεπιτήδευτη καλαισθησία και μαζί το ρυθμό, την οικονομία και την επεξεργασμένη διαύγεια ώριμου επαγγελματισμού. Φεύγουμε με θαυμασμό και συγκίνηση.
Τρία λευκοντυμένα, καλλίφωνα κορίτσια καταφέρνουν να «σωματοποιήσουν» την ευγένεια, το χιούμορ, τη λεπτή ειρωνεία του λόγου του Ροΐδη και του Βικέλα, να επικαλεστούν τη βαθύτερη ουσία των πραγμάτων μόνο με την ελαφρά στιλιζαρισμένη κίνηση (χορογραφία Πατρίτσια Λάζου), τη λαλιά, την καθάρια νιότη τους και μερικές πολύχρωμες κορδέλες. Τις βρίσκουμε στο μαύρο άδειο σκηνικό (Τόνια Αβδελοπούλου) να κοιμούνται, να ξυπνούν, να τεντώνονται νωχελικά. Νανουρίσματα. Κρυστάλλινα κοριτσίστικα γέλια, δροσερά ντεκολτέ. Σκοτάδι. Με βραχνή φωνή, βαριά περπατήματα, αφηγούνται το ολοκαύτωμα πίσω τους, τους βιασμούς κορασίδων, τις σφαγές. Αίφνης, πλοίο -(ένα λευκό σεντόνι)- εσώθημεν! Ομως η βιασθείσα δεν ξαναμίλησε ποτέ. «Αν μ' αγαπούσες, αν με πονούσες, ο έρωτάς μας θα 'ταν κρυφός». Και πέφτει στα μαύρα κύματα. Την κατήφεια της φρίκης διαδέχεται η θέρμη της επιβίωσης. Γελάμε με τα διπλοπρόσωπα φεμινιστικά σχόλια του Ροΐδη. Και η ζωή συνεχίζεται...
Η Δέσποινα η Χιώτισσα (Αιμιλία Βάλβη), το Σφαντό (Ρηνιώ Κυριαζή) και η Ανδριάνα η Σμυρνιά (Στέλλα Ράπτη) ανταμώνουν μετά την ανηλεή καταστροφή της Χίου το 1822, προσφυγοπούλες στη συριανή πόλη του Ερμή, που χάρη στην καθολική της ουδετερότητα έμελλε να γίνει σωτήριο καταφύγιο και ανθηρή νέα πατρίδα για χιλιάδες Ελληνες διωγμένους από τα τουρκοκρατούμενα εδάφη. Σε αυτές τις περιηγήτριες της αθέατης ιστορίας αναμοχλεύεται η μοίρα των απανταχού ξεριζωμένων που, αλίμονο, δεν έχουν τελειωμό, εντοπίζουμε ανθρώπινες ιδιότητες υπό εξαφάνιση: αιδώ, φιλοπατρία, φιλία, σεβασμό, χαρά του παιχνιδιού, του τραγουδιού, του χορού. Παρά τη συμφορά που τους βρήκε, από το χορογραφημένο υποσυνείδητό τους απορρέει μια ζωοφόρα ενέργεια («η ψυχή δεν αντέχει εις λύπην διαρκή...» Βικέλας), γεμάτη αίσθημα, σκέψη, ομορφιά.
Η παράσταση (σκηνοθεσία Ελένη Γεωργοπούλου, δραματουργική επεξεργασία Αιμιλία Βάλβη), μολονότι ενίοτε μακρυγορεί στις κινησιολογικές γέφυρες και τις τραγουδιστικές σφήνες, αποπνέει μια ολόφωτη αθωότητα, ανεπιτήδευτη καλαισθησία και μαζί το ρυθμό, την οικονομία και την επεξεργασμένη διαύγεια ώριμου επαγγελματισμού. Φεύγουμε με θαυμασμό και συγκίνηση.
Κριτική της Ματίνας Καλτάκη – Στον Κόσμο του Επενδυτή (ένθετο Culture) 22 Νοεμβρίου 2008, τεύχος 46
Ελεύθεροι και ερωτευμένοι στα υπόγεια της Κοραή
Σε ένα συγκλονιστικό χώρο, στα υπόγεια του κτιρίου της Εθνικής Ασφαλιστικής, στην Κοραή 4, όπου από το 1941 έως το 1944 στεγάζοντας τα κρατητήρια της Κομαντατούρ, η ομάδα ΠΟΛΙΣ παρουσιάζει μια παράσταση in situ, εμπνευσμένη (από) και στημένη για τον συγκεκριμένο χώρο.
Αν δεν ήταν η Ελένη Γεωργοπούλου και η Αιμιλία Βάλβη, που εντόπισαν τον χώρο στην Κοραή 4 σε ένα ρεπορτάζ εφημερίδας και αναζήτησαν τρόπο ώστε να μπορέσουν να στήσουν σε αυτόν την παράστασή τους, τα κρατητήρια της γερμανικής Κατοχής θα παρέμεναν κλειστά. Παρότι το διώροφο υπόγειο, δίπλα στο κινηματογράφο Άστυ, έχει κηρυχτεί διατηρητέο και Μνημείο Ιστορικής Μνήμης 1941-1944, και δέχτηκε το 1991 εργασίες συντήρησης ώστε να αποκαλυφθούν οι στρώσεις ασβεστοχρώματος των ετών 41 – 44, ο χώρος δεν θα αποδιδόταν στο κοινό της πόλης αν δεν μεσολαβούσε η αφορμή της παράστασης.
Αυτό που ανακαλύπτει ο επισκέπτης-θεατής είναι συγκλονιστικό: ονόματα, ημερομηνίες και ακιδογραφήματα (χαράγματα στους τοίχους με ακίδες ή μυτερά αντικείμενα) γεμίζουν το μεγαλύτερο μέρος των τοίχων, μια συλλογική μαρτυρία αγωνίας, απελπισίας, αισθήματος αδικίας και πιο «ταπεινών» αναγκών, πείνας κυρίως και δίψας.
Μαρτυρίες
«Δ. ΜΩΡΑΪΤΗΣ 24 ΩΡΕΣ ΧΩΡΙΣ ΦΑΪ ΚΑΙ ΝΕΡΟ ΜΟΝΟ ΜΥΡΙΖΩΝΤΑΣ ΓΙΑΣΕΜΙ» γράφει κάποιος στον τοίχο, «ΒΑΪΟΣ ΑΔΗΚΑ ΜΕ ΚΡΑΤΑΝΕ ΟΙ ΚΑΡΙΟΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΠΟΤΕΝΙΑ ΗΠΟΘΕΣΗ» χαράζει άλλος ανορθόγραφα, «ΕΙΣ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΘΕΟΥ ΟΡΚΙΖΟΜΑΙ ΟΤΙ ΓΙΑ ΕΝΑ ΨΕΥΜΑ ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΙΩΤΟΥ ΤΩΝ ΜΕ ΕΚΡΑΤΗΣΑΝ ΑΔΙΚΩΣ Ν.Χ.Κ. 8-7-1944» γράφει ένας τρίτος, προφανώς εγγράμματος. Και δίπλα ονόματα, και άλλα ονόματα και ημερομηνίες και πρόχειρα ημερολόγια, σε μια προσπάθεια να μην χάσουν οι έγκλειστοι (πολιτικοί και ποινικοί κρατούμενοι) σε σκοτάδι της απομόνωσης τις μέρες που περνούσαν.
Οι θάλαμοι, οι τοίχοι, οι βαριές σιδερένιες πόρτες, τα σιδερόφραχτα ανοίγματα που υπήρχαν για να αερίζονται οι υπόγειοι χώροι (το κτήριο ολοκληρώθηκε το 1938 και τα υπόγειά του είχαν κατασκευαστεί ως αντιαεροπορικά καταφύγια), τα σιδερένια ντεπόζιτα νερού, οι μικροσκοπικές τουαλέτες, κάθε τι εκεί μέσα λειτουργεί σαν μαρτυρία με τις δυο έννοιες της λέξης, της δήλωσης και του βασάνου. Και είναι τέτοια η δύναμη της ατμόσφαιράς του, που θα κατάπινε μια σκηνική πράξη που δεν θα σεβόταν την ενέργεια που αποπνέει, τη συγκίνηση που προκαλεί η γνώση της Ιστορίας, όταν γνωρίσεις ότι 35 χρόνια πριν η Χούντα βασάνιζε ανθρώπους για τις πολιτικές τους ιδέες και σήμερα, σ’ άλλα σημεία του πλανήτη, υπάρχουν ανθρώπινα πλάσματα που βασανίζονται επειδή δεν πιστεύουν στο Θεό των χριστιανών.
Με τα μάτια της ψυχής
Η Αιμιλία Βάλβη, που έγραψε το κείμενο της παράστασης «Κοραή 4 – Προσβάσιμος Χώρος», και η Ελένη Γεωργοπούλου, που τη σκηνοθέτησε, δεν χρησιμοποίησαν το χώρο για να επιβάλλουν φιλοδοξίες. Με τη συμβολή θεατών που προσκάλεσαν σε ένα δοκιμαστικό στάδιο προβών τον περασμένο Μάιο, κατέληξαν στην ιστορία ενός άνδρα (Ίαν) και μιας γυναίκας (Έμμα)που αγαπιούνται πολύ και ζουν εσωτερικά ελεύθεροι, αρνούμενοι κάθε αμφιλεγόμενη συναλλαγή, κάθε τι που μπορεί να ακυρώσει την ελευθερίας τους και την επιθυμία τους να μπορούν να ονειρεύονται. «Δεν πουλάω, δεν αγοράζω, δεν εξαγοράζω, δεν δελεάζω, δεν λανσάρω, δεν καταναλώνω, δεν βλέπω τηλεόραση», λέει κάποια στιγμή με πάθος η Έμμα, η οποία, όντας τυφλή, βλέπει με τα μάτια της ψυχής της και εκφράζει αυτό που ανέκαθεν εξέφραζε ο ποιητής, από τον αρχαίο Όμηρο ως τον γέρο ποιητή που ανησυχεί για την παιδικότητα της ανθρωπότητας στα «Φτερά του έρωτα» του Βέντερς. Ο άνδρας της είναι «απόλυτος και ακέραιος, γιατί είναι ερωτευμένος». Αυτό που εκπροσωπούν μαζί είναι ανεπιθύμητο από το κράτος που εκπροσωπεί η δεύτερη γυναίκα της παράστασης. Θα συλλάβει την Έμμα, και ο Ίαν, προκειμένου να την ελευθερώσει, θα δεχτεί να παίξει το παιχνίδι των «οργάνων της τάξης», να ταπεινωθεί, νομίζοντας ότι η δύναμη της αγάπης του θα υπερισχύσει. Δεν θα τα καταφέρει, γιατί το κράτος (με την βοήθεια των επιστημονικών επιτευγμάτων) μοιάζει πια πανίσχυρο σε ζητήματα καταστολής και ελέγχου της συνείδησης. Δεν είναι (θυμηθείτε το «V for Vendetta»). Γιατί πάντα θα υπάρχουν άτομα, όπως η τυφλή ηρωίδα της παράστασης, που θα υποστηρίζουν μέχρι τέλους τον «προσβάσιμο χώρο», ένα μεταφορικό καταφύγιο όπου άνθρωποι και ιδέες μπορούν να ζουν ελεύθεροι και ερωτευμένοι, στον αντίποδα κάθε εξουσίας, που επιδιώκει να τους μεταβάλλει σε πειθήνια όργανα.
Η δομή της σχεδόν ωριαίας σκηνικής πράξης είναι δραματουργικά άψογη. Αρχικά οι τρεις ηθοποιοί, η Αιμιλία Βάλβη, η Μαρία Τσιμά και ο Κωνσταντής Μιζάρας, μιλούν για τις προσωπικές εντυπώσεις όταν πρωτομπήκαν στο χώρο των παλιών κρατητηρίων. Απευθύνονται στο κοινό, γιατί χωρίς την ουσιαστική εμπλοκή του η παράσταση δεν θα είχε νόημα. Με ανεπαίσθητο τρόπο γίνονται οι ρόλοι τους, όταν η τυφλή γυναίκα φωνάζει τρέχοντας ότι είδε ένα όνειρο (οι ήχοι του τρεξίματός της από το δεύτερο υπόγειο, όπου κάθονται οι θεατές, προς το πρώτο και ξανά πίσω σε βάζουν κατευθείαν σε μια συνθήκη εφιάλτη). Μιλάει για ένα νησί όπου όλοι οι άνθρωποι έβλεπαν το ίδιο όνειρο, και όταν άρχιζε να το διηγείται ο ένας, συνέχιζε ο άλλος, και ο επόμενος, και ο επόμενος, και πάει λέγοντας. Η Έμμα θέλει να μοιραστεί το όνειρό της. Αλλά οι άνθρωποι είναι πια οι ίδιοι απομονωμένα νησιά: δεν αφήνουμε χώρο στο όνειρό μας για τον άλλον, υποκύψαμε σε μια συνθήκη εγωπάθειας και ιδιώτευσης που πολύ βολεύει τις κάθε λογής εξουσίες, γιατί οι απομονωμένοι άνθρωποι, είναι αδύναμοι άνθρωποι.
Η λειτουργία των λέξεων
Το κείμενο, καθόλου φλύαρο ή διδακτικό, σε καίρια σημεία ασχολείται με τη λειτουργία των λέξεων, δείχνοντας με απλό τρόπο πως σιγά σιγά, και ενίοτε ύπουλα το νόημά τους εξασθενεί, αλλάζει , μετατοπίζεται. Η Έμμα ξεκινάει να μιλάει για την πατρίδα για να καταλήξει «Πατρίς – Θρησκεία – Οικογένεια, Πατριώτης, Φιλόπατρις, Άπατρις, Πατριωτισμός, Εθνικισμός, Φασισμός – Φασισμός!» Τόσο κοντά και τόσο μακριά την ίδια στιγμή η πρώτην λέξη με την τελευταία. Ωστόσο, και πάλι μόνο αυτό που γνωρίζει τις λέξεις, δηλαδή που μπορεί να εκφράζει τις σκέψεις του και άρα να αντιστέκεται στην α-νοησία που επιδιώκουν οι πόλοι εξουσίας. Αυτός είναι που δεν χειραγωγείται, αυτός μπορεί να αποφύγει τον «κενό χώρο» αυτού που υποτάσσεται, να αντισταθεί στον «μη προσβάσιμο χώρο» του εξουσιαστή και να κερδίσει τον «προσβάσιμο χώρο» του ελεύθερου ανθρώπου.
Οι τρεις ηθοποιοί που συμμετέχουν είναι εξαιρετικοί, η παράσταση γρήγορη και σωστά σκηνοθετημένη, ώστε η πράξη να αναφέρεται και να συνδιαλέγεται με τις μνήμες του χώρου, κινητοποιώντας πολλαπλώς τους θεατές. Με λίγα λόγια, μη τη χάσετε!
Σε ένα συγκλονιστικό χώρο, στα υπόγεια του κτιρίου της Εθνικής Ασφαλιστικής, στην Κοραή 4, όπου από το 1941 έως το 1944 στεγάζοντας τα κρατητήρια της Κομαντατούρ, η ομάδα ΠΟΛΙΣ παρουσιάζει μια παράσταση in situ, εμπνευσμένη (από) και στημένη για τον συγκεκριμένο χώρο.
Αν δεν ήταν η Ελένη Γεωργοπούλου και η Αιμιλία Βάλβη, που εντόπισαν τον χώρο στην Κοραή 4 σε ένα ρεπορτάζ εφημερίδας και αναζήτησαν τρόπο ώστε να μπορέσουν να στήσουν σε αυτόν την παράστασή τους, τα κρατητήρια της γερμανικής Κατοχής θα παρέμεναν κλειστά. Παρότι το διώροφο υπόγειο, δίπλα στο κινηματογράφο Άστυ, έχει κηρυχτεί διατηρητέο και Μνημείο Ιστορικής Μνήμης 1941-1944, και δέχτηκε το 1991 εργασίες συντήρησης ώστε να αποκαλυφθούν οι στρώσεις ασβεστοχρώματος των ετών 41 – 44, ο χώρος δεν θα αποδιδόταν στο κοινό της πόλης αν δεν μεσολαβούσε η αφορμή της παράστασης.
Αυτό που ανακαλύπτει ο επισκέπτης-θεατής είναι συγκλονιστικό: ονόματα, ημερομηνίες και ακιδογραφήματα (χαράγματα στους τοίχους με ακίδες ή μυτερά αντικείμενα) γεμίζουν το μεγαλύτερο μέρος των τοίχων, μια συλλογική μαρτυρία αγωνίας, απελπισίας, αισθήματος αδικίας και πιο «ταπεινών» αναγκών, πείνας κυρίως και δίψας.
Μαρτυρίες
«Δ. ΜΩΡΑΪΤΗΣ 24 ΩΡΕΣ ΧΩΡΙΣ ΦΑΪ ΚΑΙ ΝΕΡΟ ΜΟΝΟ ΜΥΡΙΖΩΝΤΑΣ ΓΙΑΣΕΜΙ» γράφει κάποιος στον τοίχο, «ΒΑΪΟΣ ΑΔΗΚΑ ΜΕ ΚΡΑΤΑΝΕ ΟΙ ΚΑΡΙΟΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΠΟΤΕΝΙΑ ΗΠΟΘΕΣΗ» χαράζει άλλος ανορθόγραφα, «ΕΙΣ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΘΕΟΥ ΟΡΚΙΖΟΜΑΙ ΟΤΙ ΓΙΑ ΕΝΑ ΨΕΥΜΑ ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΙΩΤΟΥ ΤΩΝ ΜΕ ΕΚΡΑΤΗΣΑΝ ΑΔΙΚΩΣ Ν.Χ.Κ. 8-7-1944» γράφει ένας τρίτος, προφανώς εγγράμματος. Και δίπλα ονόματα, και άλλα ονόματα και ημερομηνίες και πρόχειρα ημερολόγια, σε μια προσπάθεια να μην χάσουν οι έγκλειστοι (πολιτικοί και ποινικοί κρατούμενοι) σε σκοτάδι της απομόνωσης τις μέρες που περνούσαν.
Οι θάλαμοι, οι τοίχοι, οι βαριές σιδερένιες πόρτες, τα σιδερόφραχτα ανοίγματα που υπήρχαν για να αερίζονται οι υπόγειοι χώροι (το κτήριο ολοκληρώθηκε το 1938 και τα υπόγειά του είχαν κατασκευαστεί ως αντιαεροπορικά καταφύγια), τα σιδερένια ντεπόζιτα νερού, οι μικροσκοπικές τουαλέτες, κάθε τι εκεί μέσα λειτουργεί σαν μαρτυρία με τις δυο έννοιες της λέξης, της δήλωσης και του βασάνου. Και είναι τέτοια η δύναμη της ατμόσφαιράς του, που θα κατάπινε μια σκηνική πράξη που δεν θα σεβόταν την ενέργεια που αποπνέει, τη συγκίνηση που προκαλεί η γνώση της Ιστορίας, όταν γνωρίσεις ότι 35 χρόνια πριν η Χούντα βασάνιζε ανθρώπους για τις πολιτικές τους ιδέες και σήμερα, σ’ άλλα σημεία του πλανήτη, υπάρχουν ανθρώπινα πλάσματα που βασανίζονται επειδή δεν πιστεύουν στο Θεό των χριστιανών.
Με τα μάτια της ψυχής
Η Αιμιλία Βάλβη, που έγραψε το κείμενο της παράστασης «Κοραή 4 – Προσβάσιμος Χώρος», και η Ελένη Γεωργοπούλου, που τη σκηνοθέτησε, δεν χρησιμοποίησαν το χώρο για να επιβάλλουν φιλοδοξίες. Με τη συμβολή θεατών που προσκάλεσαν σε ένα δοκιμαστικό στάδιο προβών τον περασμένο Μάιο, κατέληξαν στην ιστορία ενός άνδρα (Ίαν) και μιας γυναίκας (Έμμα)που αγαπιούνται πολύ και ζουν εσωτερικά ελεύθεροι, αρνούμενοι κάθε αμφιλεγόμενη συναλλαγή, κάθε τι που μπορεί να ακυρώσει την ελευθερίας τους και την επιθυμία τους να μπορούν να ονειρεύονται. «Δεν πουλάω, δεν αγοράζω, δεν εξαγοράζω, δεν δελεάζω, δεν λανσάρω, δεν καταναλώνω, δεν βλέπω τηλεόραση», λέει κάποια στιγμή με πάθος η Έμμα, η οποία, όντας τυφλή, βλέπει με τα μάτια της ψυχής της και εκφράζει αυτό που ανέκαθεν εξέφραζε ο ποιητής, από τον αρχαίο Όμηρο ως τον γέρο ποιητή που ανησυχεί για την παιδικότητα της ανθρωπότητας στα «Φτερά του έρωτα» του Βέντερς. Ο άνδρας της είναι «απόλυτος και ακέραιος, γιατί είναι ερωτευμένος». Αυτό που εκπροσωπούν μαζί είναι ανεπιθύμητο από το κράτος που εκπροσωπεί η δεύτερη γυναίκα της παράστασης. Θα συλλάβει την Έμμα, και ο Ίαν, προκειμένου να την ελευθερώσει, θα δεχτεί να παίξει το παιχνίδι των «οργάνων της τάξης», να ταπεινωθεί, νομίζοντας ότι η δύναμη της αγάπης του θα υπερισχύσει. Δεν θα τα καταφέρει, γιατί το κράτος (με την βοήθεια των επιστημονικών επιτευγμάτων) μοιάζει πια πανίσχυρο σε ζητήματα καταστολής και ελέγχου της συνείδησης. Δεν είναι (θυμηθείτε το «V for Vendetta»). Γιατί πάντα θα υπάρχουν άτομα, όπως η τυφλή ηρωίδα της παράστασης, που θα υποστηρίζουν μέχρι τέλους τον «προσβάσιμο χώρο», ένα μεταφορικό καταφύγιο όπου άνθρωποι και ιδέες μπορούν να ζουν ελεύθεροι και ερωτευμένοι, στον αντίποδα κάθε εξουσίας, που επιδιώκει να τους μεταβάλλει σε πειθήνια όργανα.
Η δομή της σχεδόν ωριαίας σκηνικής πράξης είναι δραματουργικά άψογη. Αρχικά οι τρεις ηθοποιοί, η Αιμιλία Βάλβη, η Μαρία Τσιμά και ο Κωνσταντής Μιζάρας, μιλούν για τις προσωπικές εντυπώσεις όταν πρωτομπήκαν στο χώρο των παλιών κρατητηρίων. Απευθύνονται στο κοινό, γιατί χωρίς την ουσιαστική εμπλοκή του η παράσταση δεν θα είχε νόημα. Με ανεπαίσθητο τρόπο γίνονται οι ρόλοι τους, όταν η τυφλή γυναίκα φωνάζει τρέχοντας ότι είδε ένα όνειρο (οι ήχοι του τρεξίματός της από το δεύτερο υπόγειο, όπου κάθονται οι θεατές, προς το πρώτο και ξανά πίσω σε βάζουν κατευθείαν σε μια συνθήκη εφιάλτη). Μιλάει για ένα νησί όπου όλοι οι άνθρωποι έβλεπαν το ίδιο όνειρο, και όταν άρχιζε να το διηγείται ο ένας, συνέχιζε ο άλλος, και ο επόμενος, και ο επόμενος, και πάει λέγοντας. Η Έμμα θέλει να μοιραστεί το όνειρό της. Αλλά οι άνθρωποι είναι πια οι ίδιοι απομονωμένα νησιά: δεν αφήνουμε χώρο στο όνειρό μας για τον άλλον, υποκύψαμε σε μια συνθήκη εγωπάθειας και ιδιώτευσης που πολύ βολεύει τις κάθε λογής εξουσίες, γιατί οι απομονωμένοι άνθρωποι, είναι αδύναμοι άνθρωποι.
Η λειτουργία των λέξεων
Το κείμενο, καθόλου φλύαρο ή διδακτικό, σε καίρια σημεία ασχολείται με τη λειτουργία των λέξεων, δείχνοντας με απλό τρόπο πως σιγά σιγά, και ενίοτε ύπουλα το νόημά τους εξασθενεί, αλλάζει , μετατοπίζεται. Η Έμμα ξεκινάει να μιλάει για την πατρίδα για να καταλήξει «Πατρίς – Θρησκεία – Οικογένεια, Πατριώτης, Φιλόπατρις, Άπατρις, Πατριωτισμός, Εθνικισμός, Φασισμός – Φασισμός!» Τόσο κοντά και τόσο μακριά την ίδια στιγμή η πρώτην λέξη με την τελευταία. Ωστόσο, και πάλι μόνο αυτό που γνωρίζει τις λέξεις, δηλαδή που μπορεί να εκφράζει τις σκέψεις του και άρα να αντιστέκεται στην α-νοησία που επιδιώκουν οι πόλοι εξουσίας. Αυτός είναι που δεν χειραγωγείται, αυτός μπορεί να αποφύγει τον «κενό χώρο» αυτού που υποτάσσεται, να αντισταθεί στον «μη προσβάσιμο χώρο» του εξουσιαστή και να κερδίσει τον «προσβάσιμο χώρο» του ελεύθερου ανθρώπου.
Οι τρεις ηθοποιοί που συμμετέχουν είναι εξαιρετικοί, η παράσταση γρήγορη και σωστά σκηνοθετημένη, ώστε η πράξη να αναφέρεται και να συνδιαλέγεται με τις μνήμες του χώρου, κινητοποιώντας πολλαπλώς τους θεατές. Με λίγα λόγια, μη τη χάσετε!
Κριτική στην Εργατική Αλληλεγγύη 26 Νοεμβρίου 2008 ΘΕΑΤΡΟ - ΚΟΡΑΗ 4 Προσβάσιμος Xώρος Φύλλο: 843 Πάνος Κατσαχνιάς
«Την πρώτη φορά που μπήκα σε αυτόν το χώρο, αισθάνθηκα πως όλα αυτά που είναι γραμμένα στους τοίχους απ΄ τους ανθρώπους που βασανίστηκαν, ανήκουν στο παρελθόν. Δεν με αφορούν. Επειδή φοβήθηκα και πήρα μία τεράστια απόσταση.»
Την πρώτη φορά που κατεβαίνει κάποιος από εμάς σ΄ αυτόν τον χώρο, ξανασυνδέεται με την Ιστορία του. Την Ιστορία των πολλών, των «άσημων» για την «επίσημη» ιστορία, αυτών που δεν μνημονεύονται, αλλά αυτών που είναι οι πραγματικοί πρωταγωνιστές της. Και που γι΄ αυτό ακριβώς βρεθήκαν σ΄ αυτό το μέρος, στο κέντρο της Αθήνας, να κρατούνται και να βασανίζονται. Γιατί οι ίδιοι για το σύστημα είναι αναλώσιμοι και τα «θέλω» τους επικίνδυνα. Τα «όνειρά τους», όπως αναφέρονται στο θεατρικό έργο.
«Χώρος Ιστορικής Μνήμης 1941-1944» είναι το μέρος που ανεβαίνει το θεατρικό έργο της Αιμιλίας Βάλβη: «Κοραή 4 - Προσβάσιμος Χώρος». Ο χώρος αυτός δεν είναι άλλος από τα αντιαεροπορικά καταφύγια του μεγάρου της Εθνικής Ασφαλιστικής στον πεζόδρομο της Κοραή απέναντι από τα Προπύλαια. Ένα ιστορικό κτίριο, τα υπόγεια του οποίου μόνο για καταφύγιο δεν χρησιμοποιηθήκαν. Χτίστηκε το 1938, επιτάχθηκε από τις κατοχικές δυνάμεις και τα υπόγειά του τα χρησιμοποίησε η Γκεστάπο ως κρατητήρια και χώρο βασανισμού, μαζί με εκείνα της οδού Μέρλιν που δεν υπάρχουν πια. Στις 31 Οκτωβρίου, μετά την απελευθέρωση, το κτίριο χρησιμοποιείται από το ΕΑΜ μέχρι τα Δεκεμβριανά, όπου και καταλαμβάνεται από τους ?γγλους με την γνωστή εικόνα του τανκ που εισβάλει στην είσοδο της στοάς. Αφού εγκαινιάσθηκε το 1991 ως χώρος ιστορικής μνήμης από τον Κ. Μητσοτάκη, παρέμεινε κλειστός για 20 περίπου χρόνια έως τις μέρες μας, που είναι πλέον επισκέψιμος.
Παράσταση
Σε συνάρτηση με τον χώρο αυτό λοιπόν, η θεατρική εταιρεία «Πόλις» από την Ερμούπολη της Σύρου, δημιούργησε την παράσταση αυτή σε σκηνοθεσία Ελένης Γεωργοπούλου.
Τρεις ηθοποιοί, Η συγγραφέας (Αίμα), η Μαρία Τσιμά (Κα Βήτα) και ο Κωνσταντής Μιζαράς (Ίαν) «ζωντανεύουν», παράλληλα με τον χώρο, στα μάτια και στην καρδιά των σαράντα κάθε φορά θεατών, που στριμώχνονται στον Θάλαμο VII του δευτέρου υπογείου, για να τους δουν, το πόσο επικίνδυνο, δύσκολο, αλλά και συνάμα ωραίο και απαραίτητο, είναι το να ονειρευόμαστε και να υπερασπιζόμαστε το δικαίωμά μας αυτό, κυρίως απέναντι σε εκείνους που θέλουν μονίμως να το καταστείλουν. Δεν έχουν κι άδικο, μιας και τα όνειρά μας τους καταργούν.
«Είδα ένα όνειρο .» και η ερωτική ιστορία της Αίμα και του Ίαν αρχίζει να ξεδιπλώνεται μπροστά μας με μια τέτοια ταχύτητα που παρασέρνει ακόμα και τους θεατές που είναι καθισμένοι. ?λλωστε σ΄αυτούς απευθύνεται, αυτούς διδάσκει. «Ιστορία = Μνήμη». Λόγος και χώρος γίνονται ένα. Το φως, η κίνηση των ηθοποιών, οι αυξομειώσεις της φωνής τους, δεν είναι παρά «εργαλεία» που μας εντάσσουν σ΄ έναν χώρο που κρατήθηκε, βασανίστηκε και εκτελέστηκε πολύς κόσμος. Και το αποδίδουν τόσο καλά, που δεν αισθάνεσαι απλά θεατής, το ζεις. «Μαυροματάκης εκτελέσθει έν υπογείω». Μια από τις εκατοντάδες μαρτυρίες χαραγμένες στους τοίχους. Τοίχοι για τους οποίους αν απουσιάσει η μνήμη, κινδυνεύουν να καταντήσουν ένα απλό ντεκόρ που στην επόμενη «ανακαίνιση» μπορεί και να ασβεστωθούν.
Αυτός όμως είναι και ο στόχος του έργου. Να μην συμβεί αυτό. Μέσα από ένα πυκνό και μεστό σε περιεχόμενο κείμενο, με γρήγορες εναλλαγές του λόγου από τους ηθοποιούς, να «ανοίξει» μια συζήτηση αρχικά με τον κόσμο που το παρακολουθεί, αλλά και συνολικά, για την καταπίεση, ψυχική και σωματική, τις φυλακίσεις, τους βασανισμούς. Κυρίως γι΄ αυτούς. Από τις μετεμφυλιακές πρακτικές στα ξερονήσια, μέχρι τα τελευταία χρόνια, στα βασανιστήρια σε κάθε είδους Γκουαντάναμο, μόνο και μόνο γιατί κάποιοι διαφωνούν με αυτό που είσαι ή πιστεύεις. Χειρότερο δε όλων, ότι προσπαθούν να μας πείσουν και για την αναγκαιότητά του, ως μέτρο κοινής λογικής, για την δική μας ασφάλεια. Αλλά και σε πιο καθημερινές εφαρμογές, όπως αυτές περιγράφονται εδώ και τρεις βδομάδες στα αιτήματα των κρατουμένων στις ελληνικές φυλακές. Η σύγκρουση του έρωτα, των ονείρων, των ελπίδων, (όπως θέλετε πείτε το), των δύο ανθρώπων λοιπόν, από την μία και του κατεστημένου από την άλλη, είναι απόλυτη. Όπως και ο απολογισμός στο τέλος. Ο καθένας σύμφωνα με τις επιλογές του.΄Η τις αντοχές του. Σε μια σύγκρουση πάντα υπάρχουν απώλειες και είναι φυσιολογικό. «Ένα Δύο Τρία Θέλω τη γυναίκα μου πίσω. Πάμε μία βόλτα. Ένα πρόγραμμα είναι. Ακολουθείς το πρόγραμμα και παίρνεις τη γυναίκα σου πίσω.»
«Ιστορία = Γνώση». Και μεταλαμπαδεύεται με πολλούς τρόπους.
Ένας από αυτούς είναι και η τέχνη.
«Κι όμως.Υπάρχει ένα νησί, όπου κάθε πρωί οι άνθρωποι μαζεύονται κι αφηγούνται τα όνειρά τους. Κάθε μέρα. Κάθε μέρα. Κάθε μέρα. Μία ιεροτελεστία συνήθειας αδιάρρηκτη. Το μοναδικό στην ιστορία δεν είναι αυτό. Το μοναδικό στην ιστορία είναι πως ξημέρωνε μια μέρα και όλοι είχαν δει το ίδιο όνειρο! Καταλαβαίνεις; Ακριβώς το ίδιο όνειρο!»
Πάνω και κάτω από τα Προπύλαια, λοιπόν, οι αγώνες και οι ιδέες είναι εκεί, από τους ίδιους ανθρώπους και υπάρχουν ζωντανές όσο ποτέ, όσα χρόνια κι αν περάσουν, μέχρι να καταφέρουμε να φτάσουμε στο νησί εκείνο, που όλοι μας θα μαζευόμαστε και θα αφηγούμαστε τα όνειρά μας.
Την πρώτη φορά που κατεβαίνει κάποιος από εμάς σ΄ αυτόν τον χώρο, ξανασυνδέεται με την Ιστορία του. Την Ιστορία των πολλών, των «άσημων» για την «επίσημη» ιστορία, αυτών που δεν μνημονεύονται, αλλά αυτών που είναι οι πραγματικοί πρωταγωνιστές της. Και που γι΄ αυτό ακριβώς βρεθήκαν σ΄ αυτό το μέρος, στο κέντρο της Αθήνας, να κρατούνται και να βασανίζονται. Γιατί οι ίδιοι για το σύστημα είναι αναλώσιμοι και τα «θέλω» τους επικίνδυνα. Τα «όνειρά τους», όπως αναφέρονται στο θεατρικό έργο.
«Χώρος Ιστορικής Μνήμης 1941-1944» είναι το μέρος που ανεβαίνει το θεατρικό έργο της Αιμιλίας Βάλβη: «Κοραή 4 - Προσβάσιμος Χώρος». Ο χώρος αυτός δεν είναι άλλος από τα αντιαεροπορικά καταφύγια του μεγάρου της Εθνικής Ασφαλιστικής στον πεζόδρομο της Κοραή απέναντι από τα Προπύλαια. Ένα ιστορικό κτίριο, τα υπόγεια του οποίου μόνο για καταφύγιο δεν χρησιμοποιηθήκαν. Χτίστηκε το 1938, επιτάχθηκε από τις κατοχικές δυνάμεις και τα υπόγειά του τα χρησιμοποίησε η Γκεστάπο ως κρατητήρια και χώρο βασανισμού, μαζί με εκείνα της οδού Μέρλιν που δεν υπάρχουν πια. Στις 31 Οκτωβρίου, μετά την απελευθέρωση, το κτίριο χρησιμοποιείται από το ΕΑΜ μέχρι τα Δεκεμβριανά, όπου και καταλαμβάνεται από τους ?γγλους με την γνωστή εικόνα του τανκ που εισβάλει στην είσοδο της στοάς. Αφού εγκαινιάσθηκε το 1991 ως χώρος ιστορικής μνήμης από τον Κ. Μητσοτάκη, παρέμεινε κλειστός για 20 περίπου χρόνια έως τις μέρες μας, που είναι πλέον επισκέψιμος.
Παράσταση
Σε συνάρτηση με τον χώρο αυτό λοιπόν, η θεατρική εταιρεία «Πόλις» από την Ερμούπολη της Σύρου, δημιούργησε την παράσταση αυτή σε σκηνοθεσία Ελένης Γεωργοπούλου.
Τρεις ηθοποιοί, Η συγγραφέας (Αίμα), η Μαρία Τσιμά (Κα Βήτα) και ο Κωνσταντής Μιζαράς (Ίαν) «ζωντανεύουν», παράλληλα με τον χώρο, στα μάτια και στην καρδιά των σαράντα κάθε φορά θεατών, που στριμώχνονται στον Θάλαμο VII του δευτέρου υπογείου, για να τους δουν, το πόσο επικίνδυνο, δύσκολο, αλλά και συνάμα ωραίο και απαραίτητο, είναι το να ονειρευόμαστε και να υπερασπιζόμαστε το δικαίωμά μας αυτό, κυρίως απέναντι σε εκείνους που θέλουν μονίμως να το καταστείλουν. Δεν έχουν κι άδικο, μιας και τα όνειρά μας τους καταργούν.
«Είδα ένα όνειρο .» και η ερωτική ιστορία της Αίμα και του Ίαν αρχίζει να ξεδιπλώνεται μπροστά μας με μια τέτοια ταχύτητα που παρασέρνει ακόμα και τους θεατές που είναι καθισμένοι. ?λλωστε σ΄αυτούς απευθύνεται, αυτούς διδάσκει. «Ιστορία = Μνήμη». Λόγος και χώρος γίνονται ένα. Το φως, η κίνηση των ηθοποιών, οι αυξομειώσεις της φωνής τους, δεν είναι παρά «εργαλεία» που μας εντάσσουν σ΄ έναν χώρο που κρατήθηκε, βασανίστηκε και εκτελέστηκε πολύς κόσμος. Και το αποδίδουν τόσο καλά, που δεν αισθάνεσαι απλά θεατής, το ζεις. «Μαυροματάκης εκτελέσθει έν υπογείω». Μια από τις εκατοντάδες μαρτυρίες χαραγμένες στους τοίχους. Τοίχοι για τους οποίους αν απουσιάσει η μνήμη, κινδυνεύουν να καταντήσουν ένα απλό ντεκόρ που στην επόμενη «ανακαίνιση» μπορεί και να ασβεστωθούν.
Αυτός όμως είναι και ο στόχος του έργου. Να μην συμβεί αυτό. Μέσα από ένα πυκνό και μεστό σε περιεχόμενο κείμενο, με γρήγορες εναλλαγές του λόγου από τους ηθοποιούς, να «ανοίξει» μια συζήτηση αρχικά με τον κόσμο που το παρακολουθεί, αλλά και συνολικά, για την καταπίεση, ψυχική και σωματική, τις φυλακίσεις, τους βασανισμούς. Κυρίως γι΄ αυτούς. Από τις μετεμφυλιακές πρακτικές στα ξερονήσια, μέχρι τα τελευταία χρόνια, στα βασανιστήρια σε κάθε είδους Γκουαντάναμο, μόνο και μόνο γιατί κάποιοι διαφωνούν με αυτό που είσαι ή πιστεύεις. Χειρότερο δε όλων, ότι προσπαθούν να μας πείσουν και για την αναγκαιότητά του, ως μέτρο κοινής λογικής, για την δική μας ασφάλεια. Αλλά και σε πιο καθημερινές εφαρμογές, όπως αυτές περιγράφονται εδώ και τρεις βδομάδες στα αιτήματα των κρατουμένων στις ελληνικές φυλακές. Η σύγκρουση του έρωτα, των ονείρων, των ελπίδων, (όπως θέλετε πείτε το), των δύο ανθρώπων λοιπόν, από την μία και του κατεστημένου από την άλλη, είναι απόλυτη. Όπως και ο απολογισμός στο τέλος. Ο καθένας σύμφωνα με τις επιλογές του.΄Η τις αντοχές του. Σε μια σύγκρουση πάντα υπάρχουν απώλειες και είναι φυσιολογικό. «Ένα Δύο Τρία Θέλω τη γυναίκα μου πίσω. Πάμε μία βόλτα. Ένα πρόγραμμα είναι. Ακολουθείς το πρόγραμμα και παίρνεις τη γυναίκα σου πίσω.»
«Ιστορία = Γνώση». Και μεταλαμπαδεύεται με πολλούς τρόπους.
Ένας από αυτούς είναι και η τέχνη.
«Κι όμως.Υπάρχει ένα νησί, όπου κάθε πρωί οι άνθρωποι μαζεύονται κι αφηγούνται τα όνειρά τους. Κάθε μέρα. Κάθε μέρα. Κάθε μέρα. Μία ιεροτελεστία συνήθειας αδιάρρηκτη. Το μοναδικό στην ιστορία δεν είναι αυτό. Το μοναδικό στην ιστορία είναι πως ξημέρωνε μια μέρα και όλοι είχαν δει το ίδιο όνειρο! Καταλαβαίνεις; Ακριβώς το ίδιο όνειρο!»
Πάνω και κάτω από τα Προπύλαια, λοιπόν, οι αγώνες και οι ιδέες είναι εκεί, από τους ίδιους ανθρώπους και υπάρχουν ζωντανές όσο ποτέ, όσα χρόνια κι αν περάσουν, μέχρι να καταφέρουμε να φτάσουμε στο νησί εκείνο, που όλοι μας θα μαζευόμαστε και θα αφηγούμαστε τα όνειρά μας.
ΚΟΡΑΗ 4 - ΠΡΟΣΒΑΣΙΜΟΣ ΧΩΡΟΣ - Ως 3 περιοδικό πολιτισμού ΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΡΑΤΗΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΓΚΕΣΤΑΠΟ
Σκηνοθεσία της Ελένης Γεωργοπούλου
ΚΕΙΜΕΝΟ/ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ: ΕΛΕΝΗ ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ
«Ενδιαφερόμαστε πραγματικά και καθόλου στυλιζαρισμένα, να αποκαλύψουμε μαζί με το κοινό, τις ιδιαιτερότητες ενός χώρου, που δεν παριστάνει έναν χώρο βασανιστηρίου, έχει υπάρξει χώρος βασανιστηρίου!»
Δε θα μιλήσουμε για θέατρο σήμερα. Θα μιλήσουμε για σχέσεις. Το κοινό, χτίζει μια σχέση γνησιότητας με το θέατρο, από τη στιγμή που επιλέγει μια παράσταση, ουσιαστικά καθορίζει και αυτά που θα έρθουν. Συναινώντας στο ύφος ή στην αισθητική του, στη γλώσσα που χρησιμοποιεί ή ακόμα και στους εκφραστικούς τρόπους, οι επιλογές του τροφοδοτούν ή περιστέλλουν μια εκφραζόμενη τάση, μια άποψη. Η Θεατρική Εταιρεία Πόλις που πρόκειται να παρουσιάσει την θεατρική παράσταση «Κοραή 4 - Προσβάσιμος χώρος», έχει άποψη και την κοινωνεί στο κοινό του με ειλικρίνεια.
Ο κλειστός, μέχρι σήμερα, χώρος Ιστορικής Μνήμης 1941-1944, πρώην Κρατητήρια της Γκεστάπο, που θα φιλοξενήσει τις παραστάσεις, αποτελεί για αυτούς επιλογή. Πρόκειται για έναν χώρο, που από μόνος του αποτελεί τεκμήριο υπαρκτής χειραγώγησης, κατάφωρης σε χρόνους πολέμου, το ίδιο ουσιαστικής (με φυσική ή λεκτική- ψυχολογική βία), σε χρόνους σύγχρονους. Με την ευκαιρία της παράστασης, ανοίγει στο κοινό και διαθλά, τη σκοτεινιά των σύγχρονων τρόπων -και τόπων- βασανιστηρίου, στους τοίχους ενός κρατητηρίου, συνομιλεί με το παρελθόν και σκιαγραφεί το παρόν. Κάθε λέξη του κειμένου του έργου, ακόμα κάθε παύση ή κρατημένη ανάσα, υπογραμμίζει τη δύναμη του λόγου, να αποκαλύπτει ή να καλύπτει, να διαμορφώνει ή να παραμορφώνει: θέσεις και αντιθέσεις, όνειρο ή πραγματικότητες, επιθυμίες ή ανάγκες. Το έργο της Αιμιλίας Βάλβη, μετέρχεται των μεθόδων που εφευρίσκει ο εξουσιαστικός λόγος για να επιβάλλεται. Πολυπρισματική η αλήθεια του έργου, αν λάβουμε υπόψη μας τις σύγχρονες υπόγειες μορφές δεσμών.
«Τελικά, περί αυτού πρόκειται, το θέμα μας είναι η αλήθεια, η άρση της λήθης, δηλαδή, με έναν πλατωνικό τρόπο», σχολιάζει ο Κωσταντής Μιζάρας (Ίαν). «Ουσιαστικά, θεωρώ πως όλοι μας γνωρίζουμε, πως η ιδιωτικότητά μας, βρίσκεται στην επιλογή μας, να ονειρευόμαστε και πως μόνο αυτή υπάρχει, όμως κάποιος. κάτι. μας μετατρέπει, από συνοδοιπόρους σε βασανιστές, ξεχνάμε να ονειρευόμαστε, αφηνόμαστε.». «Συναινούμε, δηλαδή, με έναν τρόπο, στην ακαλαισθησία, στη μη προσωπική επιλογή, στην αποχή», συμπληρώνει η Αιμιλία Βάλβη. Η Αίμα, μια τυφλή γυναίκα, που η απουσία των εικόνων απ' τη ζωή της -ίσως τελικά των εικόνων που επιτρέπεται να φτάσουν σε μας- είναι η μόνη που έχει πρόσβαση στον ονειρικό κόσμο (στον έρωτα, την ελεύθερη πολιτική δράση, στην πολιτιστική ετερότητα). Η προαίρεσή της, την καθιστά αιρετική. Για το λόγο αυτό, συλλαμβάνεται και ο φορέας της εξουσίας (κυρία Βήτα), χρησιμοποιεί κάθε προσωπική στιγμή του ζευγαριού (Αίμα- Ίαν) και κατορθώνει να μεταστρέψει τον άντρα από σύντροφο, σε βασανιστή. Οι κρατούμενοι, σήμερα, δεν βασανίζονται γι' αυτά που γνωρίζουν, αλλά γι' αυτό που είναι. Κι αυτό που ενοχλεί τους κρατούντες, είναι οι επιλογές ζωής των κρατουμένων, που πρέπει όχι απλώς ν' αλλάξουν, αλλά να πάψουν να υπάρχουν ως τέτοιες, γεγονός που συνεπάγεται την ολοκληρωτική εξόντωση του κρατουμένου. «Η εξουσία, σήμερα ακόμη και στην πιο απολυταρχική της μορφή, έχει πολιτισμένο πρόσωπο. Οι περιοριστικές αποφάσεις, παρουσιάζονται σα μέτρα προστασίας της κοινωνίας, με επιστημονικό τρόπο εξοντώνονται οι αντιστάσεις των ανθρώπων και με το λόγο, οι σύγχρονες «δημοκρατίες», ορίζουν στους πολίτες, τον πιο αυστηρό μονόδρομο: εκείνον που εξυπηρετεί τη διατήρηση του συστήματος, χωρίς αντιστάσεις» επισημαίνει η Μαρία Τσιμά (κυρία Βήτα).
Η παρουσίαση αυτής της σημαντικής δουλειάς, θα ξεκινήσει με τη μορφή ανοιχτών προβών το μήνα Μάιο. Οι νέοι άνθρωποι που αποτελούν τη θεατρική ομάδα, στοχεύουν στην επικοινωνία με το κοινό, όχι μόνο κατά τη διάρκεια της παράστασης, αλλά και όσο χτίζεται αυτή, μέχρι την ολοκλήρωση των προβών της.
Είναι κάπως ασυνήθιστο αυτό. Στην ερώτηση, ωστόσο, αν εντάσσεται σε μια διαδραστική πρακτική, που είναι κάπως της μόδας σήμερα, στο θεατρικό χώρο, η απάντηση της Ελένης Γεωργοπούλου, σκηνοθέτριας της παράστασης, είναι αμφίσημη. «Δεν ξέρω τι είναι μοντέρνο», υποστηρίζει. «Δε θα 'θελα η δουλειά μας να αντιμετωπιστεί ως μια πρακτική, δηλαδή κολπάκι. Άλλωστε, αυτό που κάνουμε, δε σταματά στο μήνυμα του έργου? το μήνυμα κατά την άποψή μας, είναι πως είμαστε εδώ, έχουμε να πούμε κάτι, επιθυμούμε να μην είμαστε πομποί, θα ήταν κάπως ματαιόδοξο αυτό, μέσα στο συγκεκριμένο χώρο, κυρίως, θέλουμε να είμαστε δέκτες. Ενδιαφερόμαστε πραγματικά και καθόλου στυλιζαρισμένα, να αποκαλύψουμε μαζί με το κοινό που θα παρακολουθήσει τις πρόβες μας, τις ιδιαιτερότητες ενός χώρου που δεν παριστάνει έναν χώρο βασανιστηρίου -έχει υπάρξει χώρος βασανιστηρίου. Χρειαζόμαστε τη συμμετοχή του κοινού, κατά τη διάρκεια των δοκιμών.»
Δεν είναι κάπως βαρύ, ένα τέτοιο έργο για την περίοδο όπου θα γίνουν οι πρόβες και οι παραστάσεις; Θα είναι άνοιξη και ακριβώς έξω από το χώρο αυτό -που ομολογουμένως δεν ήξερα ότι υπάρχει- άνθρωποι σουλατσάρουν στον πεζόδρομο της Κοραή, πίνουν καφέ, τρώνε ντόνατς...
«Μα ακριβώς αυτό είναι το θέμα», απαντά ο Κωσταντής Μιζάρας. «Οι άνθρωποι, αυτό ακριβώς πρέπει να συνεχίσουν να κάνουν. Να χαίρονται, να αγαπάνε, να αγγίζονται. Αλλά, το υπόγειο της Κοραή 4, είναι δίπλα, από κάτω τους. Γι' αυτό, είναι τόσο σημαντικό να συνεχίσουν να ονειρεύονται. Και να κοινωνούν τα όνειρά τους. Και να θυμούνται.»
ΚΕΙΜΕΝΟ/ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ: ΕΛΕΝΗ ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ
«Ενδιαφερόμαστε πραγματικά και καθόλου στυλιζαρισμένα, να αποκαλύψουμε μαζί με το κοινό, τις ιδιαιτερότητες ενός χώρου, που δεν παριστάνει έναν χώρο βασανιστηρίου, έχει υπάρξει χώρος βασανιστηρίου!»
Δε θα μιλήσουμε για θέατρο σήμερα. Θα μιλήσουμε για σχέσεις. Το κοινό, χτίζει μια σχέση γνησιότητας με το θέατρο, από τη στιγμή που επιλέγει μια παράσταση, ουσιαστικά καθορίζει και αυτά που θα έρθουν. Συναινώντας στο ύφος ή στην αισθητική του, στη γλώσσα που χρησιμοποιεί ή ακόμα και στους εκφραστικούς τρόπους, οι επιλογές του τροφοδοτούν ή περιστέλλουν μια εκφραζόμενη τάση, μια άποψη. Η Θεατρική Εταιρεία Πόλις που πρόκειται να παρουσιάσει την θεατρική παράσταση «Κοραή 4 - Προσβάσιμος χώρος», έχει άποψη και την κοινωνεί στο κοινό του με ειλικρίνεια.
Ο κλειστός, μέχρι σήμερα, χώρος Ιστορικής Μνήμης 1941-1944, πρώην Κρατητήρια της Γκεστάπο, που θα φιλοξενήσει τις παραστάσεις, αποτελεί για αυτούς επιλογή. Πρόκειται για έναν χώρο, που από μόνος του αποτελεί τεκμήριο υπαρκτής χειραγώγησης, κατάφωρης σε χρόνους πολέμου, το ίδιο ουσιαστικής (με φυσική ή λεκτική- ψυχολογική βία), σε χρόνους σύγχρονους. Με την ευκαιρία της παράστασης, ανοίγει στο κοινό και διαθλά, τη σκοτεινιά των σύγχρονων τρόπων -και τόπων- βασανιστηρίου, στους τοίχους ενός κρατητηρίου, συνομιλεί με το παρελθόν και σκιαγραφεί το παρόν. Κάθε λέξη του κειμένου του έργου, ακόμα κάθε παύση ή κρατημένη ανάσα, υπογραμμίζει τη δύναμη του λόγου, να αποκαλύπτει ή να καλύπτει, να διαμορφώνει ή να παραμορφώνει: θέσεις και αντιθέσεις, όνειρο ή πραγματικότητες, επιθυμίες ή ανάγκες. Το έργο της Αιμιλίας Βάλβη, μετέρχεται των μεθόδων που εφευρίσκει ο εξουσιαστικός λόγος για να επιβάλλεται. Πολυπρισματική η αλήθεια του έργου, αν λάβουμε υπόψη μας τις σύγχρονες υπόγειες μορφές δεσμών.
«Τελικά, περί αυτού πρόκειται, το θέμα μας είναι η αλήθεια, η άρση της λήθης, δηλαδή, με έναν πλατωνικό τρόπο», σχολιάζει ο Κωσταντής Μιζάρας (Ίαν). «Ουσιαστικά, θεωρώ πως όλοι μας γνωρίζουμε, πως η ιδιωτικότητά μας, βρίσκεται στην επιλογή μας, να ονειρευόμαστε και πως μόνο αυτή υπάρχει, όμως κάποιος. κάτι. μας μετατρέπει, από συνοδοιπόρους σε βασανιστές, ξεχνάμε να ονειρευόμαστε, αφηνόμαστε.». «Συναινούμε, δηλαδή, με έναν τρόπο, στην ακαλαισθησία, στη μη προσωπική επιλογή, στην αποχή», συμπληρώνει η Αιμιλία Βάλβη. Η Αίμα, μια τυφλή γυναίκα, που η απουσία των εικόνων απ' τη ζωή της -ίσως τελικά των εικόνων που επιτρέπεται να φτάσουν σε μας- είναι η μόνη που έχει πρόσβαση στον ονειρικό κόσμο (στον έρωτα, την ελεύθερη πολιτική δράση, στην πολιτιστική ετερότητα). Η προαίρεσή της, την καθιστά αιρετική. Για το λόγο αυτό, συλλαμβάνεται και ο φορέας της εξουσίας (κυρία Βήτα), χρησιμοποιεί κάθε προσωπική στιγμή του ζευγαριού (Αίμα- Ίαν) και κατορθώνει να μεταστρέψει τον άντρα από σύντροφο, σε βασανιστή. Οι κρατούμενοι, σήμερα, δεν βασανίζονται γι' αυτά που γνωρίζουν, αλλά γι' αυτό που είναι. Κι αυτό που ενοχλεί τους κρατούντες, είναι οι επιλογές ζωής των κρατουμένων, που πρέπει όχι απλώς ν' αλλάξουν, αλλά να πάψουν να υπάρχουν ως τέτοιες, γεγονός που συνεπάγεται την ολοκληρωτική εξόντωση του κρατουμένου. «Η εξουσία, σήμερα ακόμη και στην πιο απολυταρχική της μορφή, έχει πολιτισμένο πρόσωπο. Οι περιοριστικές αποφάσεις, παρουσιάζονται σα μέτρα προστασίας της κοινωνίας, με επιστημονικό τρόπο εξοντώνονται οι αντιστάσεις των ανθρώπων και με το λόγο, οι σύγχρονες «δημοκρατίες», ορίζουν στους πολίτες, τον πιο αυστηρό μονόδρομο: εκείνον που εξυπηρετεί τη διατήρηση του συστήματος, χωρίς αντιστάσεις» επισημαίνει η Μαρία Τσιμά (κυρία Βήτα).
Η παρουσίαση αυτής της σημαντικής δουλειάς, θα ξεκινήσει με τη μορφή ανοιχτών προβών το μήνα Μάιο. Οι νέοι άνθρωποι που αποτελούν τη θεατρική ομάδα, στοχεύουν στην επικοινωνία με το κοινό, όχι μόνο κατά τη διάρκεια της παράστασης, αλλά και όσο χτίζεται αυτή, μέχρι την ολοκλήρωση των προβών της.
Είναι κάπως ασυνήθιστο αυτό. Στην ερώτηση, ωστόσο, αν εντάσσεται σε μια διαδραστική πρακτική, που είναι κάπως της μόδας σήμερα, στο θεατρικό χώρο, η απάντηση της Ελένης Γεωργοπούλου, σκηνοθέτριας της παράστασης, είναι αμφίσημη. «Δεν ξέρω τι είναι μοντέρνο», υποστηρίζει. «Δε θα 'θελα η δουλειά μας να αντιμετωπιστεί ως μια πρακτική, δηλαδή κολπάκι. Άλλωστε, αυτό που κάνουμε, δε σταματά στο μήνυμα του έργου? το μήνυμα κατά την άποψή μας, είναι πως είμαστε εδώ, έχουμε να πούμε κάτι, επιθυμούμε να μην είμαστε πομποί, θα ήταν κάπως ματαιόδοξο αυτό, μέσα στο συγκεκριμένο χώρο, κυρίως, θέλουμε να είμαστε δέκτες. Ενδιαφερόμαστε πραγματικά και καθόλου στυλιζαρισμένα, να αποκαλύψουμε μαζί με το κοινό που θα παρακολουθήσει τις πρόβες μας, τις ιδιαιτερότητες ενός χώρου που δεν παριστάνει έναν χώρο βασανιστηρίου -έχει υπάρξει χώρος βασανιστηρίου. Χρειαζόμαστε τη συμμετοχή του κοινού, κατά τη διάρκεια των δοκιμών.»
Δεν είναι κάπως βαρύ, ένα τέτοιο έργο για την περίοδο όπου θα γίνουν οι πρόβες και οι παραστάσεις; Θα είναι άνοιξη και ακριβώς έξω από το χώρο αυτό -που ομολογουμένως δεν ήξερα ότι υπάρχει- άνθρωποι σουλατσάρουν στον πεζόδρομο της Κοραή, πίνουν καφέ, τρώνε ντόνατς...
«Μα ακριβώς αυτό είναι το θέμα», απαντά ο Κωσταντής Μιζάρας. «Οι άνθρωποι, αυτό ακριβώς πρέπει να συνεχίσουν να κάνουν. Να χαίρονται, να αγαπάνε, να αγγίζονται. Αλλά, το υπόγειο της Κοραή 4, είναι δίπλα, από κάτω τους. Γι' αυτό, είναι τόσο σημαντικό να συνεχίσουν να ονειρεύονται. Και να κοινωνούν τα όνειρά τους. Και να θυμούνται.»
ΧΡΥΣΟΥΛΑ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ Τι Γκεστάπο, τι Αμπού Γκράιμπ
Τα μπουντρούμια της οδού Κοραή 4, τα πρώην κρατητήρια της Γκεστάπο, ξανανοίγουν τις πόρτες τους. Αυτή τη φορά, για να φιλοξενήσουν μια θεατρική παράσταση, που δεν είναι καθόλου άσχετη με αυτόν τον ιστορικό χώρο μνήμης, σύμβολο πλέον των μαρτυρίων των αγωνιστών. Η θεατρική εταιρεία «Πόλις» κατεβαίνει στο δεύτερο υπόγειο για να παρουσιάσει το καινούργιο έργο της Αιμιλίας Βάλβη «Κοραή 4-Προσβάσιμος χώρος», σε σκηνοθεσία της Ελένης Γεωργοπούλου (14 έως 31 Μαΐου).
Αφηγείται την ιστορία ενός ζευγαριού, μιας τυφλής γυναίκας (Αιμιλία Βάλβη) και του συντρόφου της (Κωνσταντής Μιζάρας), οι οποίοι μόνο συμβατικά δεν ζουν. Υπερασπίζονται το όνειρο, τον έρωτα, την ελεύθερη πολιτική και πολιτιστική δράση. Γι' αυτό ακριβώς η γυναίκα συλλαμβάνεται. Η κυρία Βήτα (Μαρία Τσιμά), ως φορέας της εξουσίας, προσπαθεί να εκμεταλλευτεί κάθε προσωπική στιγμή του ζευγαριού και κατορθώνει να μετατρέψει τον σύζυγο σε βασανιστή. Η γυναίκα, βέβαια, έχει και ένα κρυφό χάρισμα: διαβάζει τα κρυμμένα νοήματα των λέξεων. Μην ξεχνάμε ότι οι τοίχοι των μπουντρουμιών είναι γεμάτοι συνθήματα, με πιο γνωστό το «Μόνο μυρίζοντας γιασεμί». Και αυτά έχουν τον ρόλο τους στην εξέλιξη της ιστορίας. Από τον χώρο απουσιάζουν τα σκηνικά. Ακόμα και οι φωτισμοί του Σάκη Μπιρμπίλη είναι στα χέρια των ηθοποιών, αφού οι ίδιοι αναβοσβήνουν τα φώτα.
Το έργο πραγματεύεται τον αγώνα του ανθρώπου για αντίσταση σε κάθε μορφή απολυταρχισμού και ελέγχου από ανεξέλεκτους φορείς εξουσίας, μέσα όμως από μια σύγχρονη ματιά. Επιχειρεί να μιλήσει για τους σύγχρονους τρόπους αλλά και τόπους βασανιστηρίων. Αλλωστε, και η ίδια η έννοια των βασανιστηρίων έχει αλλάξει, υποστηρίζει η συγγραφέας του «Κοραή 4-Προσβάσιμος χώρος», Αιμιλία Βάλβη. «Τα βασανιστήρια σήμερα δεν έχουν σαν στόχο την πληροφορία, που πιθανώς γνωρίζει ο κρατούμενος, αλλά τον ίδιο ως προσωπικότητα. Οι άνθρωποι δεν βασανίζονται γι' αυτά που γνωρίζουν, αλλά γι' αυτό που είναι. Αυτό που ενοχλεί είναι οι επιλογές ζωής των κρατουμένων, που πρέπει, όχι απλώς ν' αλλάξουν, αλλά να πάψουν να υπάρχουν, γεγονός που συνεπάγεται την ολοκληρωτική εξόντωση του κρατουμένου», λέει. Ολη την διαδικασία διακατέχει μια ιδέα: «Πώς η ιστορία συναντά τη σημερινή αλήθεια, πώς η δική μου αλήθεια μίας σύγχρονης καθημερινότητας αποκτά κοινά στοιχεία με μία ζοφερή και συγκλονιστική αλήθεια ενός όχι και τόσο μακρινού παρελθόντος, και πώς αυτά τα κοινά στοιχεία αποκτούν οικουμενική αξία», καταλήγει η Βάλβη. Η παρουσίαση του έργου θα ξεκινήσει με τη μορφή ανοιχτών προβών. Στόχος της ομάδας είναι να ανακαλύψει τις ιδιαιτερότητες και το φορτίο που κουβαλά ο χώρος, μαζί με την ελεύθερη συμμετοχή του κοινού και στη συνέχεια να προχωρήσει στην τελική διαμόρφωση της παράστασης.
Αφηγείται την ιστορία ενός ζευγαριού, μιας τυφλής γυναίκας (Αιμιλία Βάλβη) και του συντρόφου της (Κωνσταντής Μιζάρας), οι οποίοι μόνο συμβατικά δεν ζουν. Υπερασπίζονται το όνειρο, τον έρωτα, την ελεύθερη πολιτική και πολιτιστική δράση. Γι' αυτό ακριβώς η γυναίκα συλλαμβάνεται. Η κυρία Βήτα (Μαρία Τσιμά), ως φορέας της εξουσίας, προσπαθεί να εκμεταλλευτεί κάθε προσωπική στιγμή του ζευγαριού και κατορθώνει να μετατρέψει τον σύζυγο σε βασανιστή. Η γυναίκα, βέβαια, έχει και ένα κρυφό χάρισμα: διαβάζει τα κρυμμένα νοήματα των λέξεων. Μην ξεχνάμε ότι οι τοίχοι των μπουντρουμιών είναι γεμάτοι συνθήματα, με πιο γνωστό το «Μόνο μυρίζοντας γιασεμί». Και αυτά έχουν τον ρόλο τους στην εξέλιξη της ιστορίας. Από τον χώρο απουσιάζουν τα σκηνικά. Ακόμα και οι φωτισμοί του Σάκη Μπιρμπίλη είναι στα χέρια των ηθοποιών, αφού οι ίδιοι αναβοσβήνουν τα φώτα.
Το έργο πραγματεύεται τον αγώνα του ανθρώπου για αντίσταση σε κάθε μορφή απολυταρχισμού και ελέγχου από ανεξέλεκτους φορείς εξουσίας, μέσα όμως από μια σύγχρονη ματιά. Επιχειρεί να μιλήσει για τους σύγχρονους τρόπους αλλά και τόπους βασανιστηρίων. Αλλωστε, και η ίδια η έννοια των βασανιστηρίων έχει αλλάξει, υποστηρίζει η συγγραφέας του «Κοραή 4-Προσβάσιμος χώρος», Αιμιλία Βάλβη. «Τα βασανιστήρια σήμερα δεν έχουν σαν στόχο την πληροφορία, που πιθανώς γνωρίζει ο κρατούμενος, αλλά τον ίδιο ως προσωπικότητα. Οι άνθρωποι δεν βασανίζονται γι' αυτά που γνωρίζουν, αλλά γι' αυτό που είναι. Αυτό που ενοχλεί είναι οι επιλογές ζωής των κρατουμένων, που πρέπει, όχι απλώς ν' αλλάξουν, αλλά να πάψουν να υπάρχουν, γεγονός που συνεπάγεται την ολοκληρωτική εξόντωση του κρατουμένου», λέει. Ολη την διαδικασία διακατέχει μια ιδέα: «Πώς η ιστορία συναντά τη σημερινή αλήθεια, πώς η δική μου αλήθεια μίας σύγχρονης καθημερινότητας αποκτά κοινά στοιχεία με μία ζοφερή και συγκλονιστική αλήθεια ενός όχι και τόσο μακρινού παρελθόντος, και πώς αυτά τα κοινά στοιχεία αποκτούν οικουμενική αξία», καταλήγει η Βάλβη. Η παρουσίαση του έργου θα ξεκινήσει με τη μορφή ανοιχτών προβών. Στόχος της ομάδας είναι να ανακαλύψει τις ιδιαιτερότητες και το φορτίο που κουβαλά ο χώρος, μαζί με την ελεύθερη συμμετοχή του κοινού και στη συνέχεια να προχωρήσει στην τελική διαμόρφωση της παράστασης.
ΠOΛITIΣMOΣ Hμερομηνία δημοσίευσης: 22-05-08 Καθημερινή Προ-βολες Το θέατρο και η μνήμη Tου Ηλία Μαγκλινη
Αυτές τις μέρες στον πεζόδρομο της οδού Κοραή συμβαίνει κάτι ενδιαφέρον: η Θεατρική Εταιρεία Πόλις παρουσιάζει το θεατρικό έργο της Αιμιλίας Βάλβη «Κοραή 4 - Προσβάσιμος χώρος». Τίποτα το ιδιαίτερο ώς εδώ. Μόνο που η συγκεκριμένη θεατρική παράσταση πραγματοποιείται όχι σε μια παραδοσιακή θεατρική σκηνή αλλά σε έναν χώρο φορτισμένο με μνήμες και Ιστορία. Πρόκειται για τον χώρο Ιστορικής Μνήμης 1941-1944, πρώην κρατητήρια της Γκεστάπο, στο Μέγαρο της Εθνικής Ασφαλιστικής (η οποία και τον παραχώρησε για τις ανάγκες της συγκεκριμένης παράστασης). Το έργο που ανεβαίνει εκεί παρουσιάζεται κάθε μέρα εκτός Πέμπτης, με τη μορφή της ανοιχτής πρόβας και διερευνά την ανθρώπινη υπόσταση κάτω από τόσο ακραίες συνθήκες όπως μπορεί να είναι ο εγκλεισμός και, φυσικά, ο βασανισμός. Το έργο δεν κοιτά μόνο προς τα πίσω αλλά σχολιάζει και το παρόν, λοξοκοιτώντας προς το Γκουαντάναμο και το Αμπού Γκραΐμπ.
Από την πρώτη στιγμή φαίνεται ότι τα μέλη της θεατρικής ομάδας ήξεραν πόσο δύσκολο είναι να ανεβάσει κανείς ένα θεατρικό έργο σε έναν τόσο ιδιαίτερο χώρο. Οπως σημειώνουν στο σχετικό δελτίο Τύπου, η ιδέα αυτή των ανοιχτών προβών, και κυρίως της ελεύθερης συμμετοχής του κοινού κατά τη διάρκεια των δοκιμών, έπεσε «ώστε μαζί να καταλήξουμε στον τρόπο που μπορεί κανείς να αγγξει έναν τόσο φορτισμένο χώρο μνήμης και ιστορίας». Για όσους δεν γνωρίζουν, ο συγκεκριμένος χώρος παρέμενε κλειστός εδώ και χρόνια. Από μια σύντομη επίσκεψή μου παλαιότερα, χαράχτηκαν στο μυαλό μου ορισμένα απελπισμένα μηνύματα των φυλακισμένων ή μελλοθάνατων στους τοίχους - αποτυπώματα Ιστορίας, μνήμη του αίματος. Μήπως είναι τυχαίο ότι ο σύγχρονος Πολωνός συνθέτης Γκορέτσκι βάσισε την έξοχη Συμφωνία των Λυγμών πάνω σε αντίστοιχα μηνύματα Πολωνών αντιστασιακών από κελιά της Γκεστάπο στην πατρίδα του; Στην Ελλάδα όμως, έχουμε μια τάση τέτοιους χώρους είτε να τους γκρεμίζουμε (βλέπε Πάρκο Ελευθερίας) είτε να τους κλειδώνουμε. Διότι οι πόρτες του χώρου αυτού έκλεισαν κάποια στιγμή, άγνωστο γιατί. Ευτύχημα ότι άνοιξε πάλι και ευχής έργο να παραμείνει ανοιχτός και μετά την ολοκλήρωση του ενδιαφέροντος αυτού θεατρικού πειράματος.
Από την πρώτη στιγμή φαίνεται ότι τα μέλη της θεατρικής ομάδας ήξεραν πόσο δύσκολο είναι να ανεβάσει κανείς ένα θεατρικό έργο σε έναν τόσο ιδιαίτερο χώρο. Οπως σημειώνουν στο σχετικό δελτίο Τύπου, η ιδέα αυτή των ανοιχτών προβών, και κυρίως της ελεύθερης συμμετοχής του κοινού κατά τη διάρκεια των δοκιμών, έπεσε «ώστε μαζί να καταλήξουμε στον τρόπο που μπορεί κανείς να αγγξει έναν τόσο φορτισμένο χώρο μνήμης και ιστορίας». Για όσους δεν γνωρίζουν, ο συγκεκριμένος χώρος παρέμενε κλειστός εδώ και χρόνια. Από μια σύντομη επίσκεψή μου παλαιότερα, χαράχτηκαν στο μυαλό μου ορισμένα απελπισμένα μηνύματα των φυλακισμένων ή μελλοθάνατων στους τοίχους - αποτυπώματα Ιστορίας, μνήμη του αίματος. Μήπως είναι τυχαίο ότι ο σύγχρονος Πολωνός συνθέτης Γκορέτσκι βάσισε την έξοχη Συμφωνία των Λυγμών πάνω σε αντίστοιχα μηνύματα Πολωνών αντιστασιακών από κελιά της Γκεστάπο στην πατρίδα του; Στην Ελλάδα όμως, έχουμε μια τάση τέτοιους χώρους είτε να τους γκρεμίζουμε (βλέπε Πάρκο Ελευθερίας) είτε να τους κλειδώνουμε. Διότι οι πόρτες του χώρου αυτού έκλεισαν κάποια στιγμή, άγνωστο γιατί. Ευτύχημα ότι άνοιξε πάλι και ευχής έργο να παραμείνει ανοιχτός και μετά την ολοκλήρωση του ενδιαφέροντος αυτού θεατρικού πειράματος.
ΚΡΙΤΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟΥ – ΘΥΜΕΛΗ (Ριζοσπάστης) Αξιοπρόσεκτες σκηνικές δημιουργίες
«Κοραή 4 - Προσβάσιμος χώρος»
Οι φίλοι του καλού και ουσιώδους θεάτρου, ιδιαίτερα όσοι δεν έχουν επισκεφθεί το υπόγειο άντρο βασανιστηρίων της γερμανικής «Γκεστάπο», στο κτίριο της Κοραή 4, όπου μετά την απελευθέρωση στεγάστηκε το ΕΑΜ και σήμερα η Εθνική Ασφαλιστική, ας σπεύσουν να δουν εκεί το έργο «Κοραή 4 - Προσβάσιμος χώρος». Από αυτόν το συνταρακτικό μνημειακό - μουσειακό χώρο είναι εμπνευσμένο το άκρας ανθρωπιστικής ευαισθησίας, ρεαλιστικά λιτής και ατμοσφαιρικότατης σκηνοθεσίας και ερμηνευτικής αλήθειας έργο, που μετά από συλλογική μελέτη του θιάσου, έγραψε η Αιμιλία Βάλβη. Ένα έργο υπαινικτικής, σύνθετης γραφής (αφηγηματικής και διαλογικής), που αναδεικνύει την ιστορική και διδακτική αξία του χώρου, «υποκλίνεται» σε όσους φυλακίστηκαν και βασανίστηκαν σ' αυτόν, καθιστά «σκηνικό» του τον ίδιο το χώρο, με τις χαραγμένες στους τοίχους μαρτυρίες των εγκλείστων σ' αυτόν, καταγγέλλει τις σύγχρονες, συχνά έμμεσες, μεθόδους τρομοκράτησης και ψυχοσωματικών και συνειδησιακών βασανιστηρίων και υμνεί τον αντιστεκόμενο άνθρωπο, σε κάθε μορφής προσπάθεια βιασμού και υποταγής της συνείδησης, της ψυχής, της ζωής του. Πρόσωπα της αλληγορίας είναι μια ανακρίτρια και ένα αγαπημένο ζευγάρι. Το παλικάρι εργάζεται, συντηρώντας τη νεαρή, τυφλή γυναίκα του, που σπουδάζει. Η κοπέλα, πλάσμα που συλλογάται ελεύθερα, με τα «μάτια» της ψυχής και της συνείδησής της ονειρεύεται έναν κόσμο όμορφο, ανθρώπινο. Τέτοια πλάσματα και τέτοια όνειρα είναι επικίνδυνα για την «αόρατη», «παγκοσμιοποιημένη» εξουσία της εποχής μας. Παντοίοις τρόποις πρέπει να υποταχθούν. Η τρομοκράτηση αρχίζει. Πρώτα από τον άνδρα. Εκείνος συμβιβάζεται, καταντά «συνένοχος» της εφιαλτικής κοινωνικής πραγματικότητας. Η γυναίκα, όμως, έγκλειστη σε σκοτεινό μπουντρούμι, με την «όραση» της δυνατής συνείδησής της, μένει ανυπότακτη. Συντελεστές αυτής της καθ' όλα αξιέπαινης παράστασης είναι η Ελένη Γεωργοπούλου (σκηνοθεσία), η Νικολέτα Ξεναρίου (κίνηση), ο Σάκης Μπιρμπίλης (φωτισμοί) και οι άξιοι ηθοποιοί Μαρία Τσιμά (πολύτιμη πάντα), Αιμιλία Βάλβη, Κωνσταντής Μιζάρας.
Οι φίλοι του καλού και ουσιώδους θεάτρου, ιδιαίτερα όσοι δεν έχουν επισκεφθεί το υπόγειο άντρο βασανιστηρίων της γερμανικής «Γκεστάπο», στο κτίριο της Κοραή 4, όπου μετά την απελευθέρωση στεγάστηκε το ΕΑΜ και σήμερα η Εθνική Ασφαλιστική, ας σπεύσουν να δουν εκεί το έργο «Κοραή 4 - Προσβάσιμος χώρος». Από αυτόν το συνταρακτικό μνημειακό - μουσειακό χώρο είναι εμπνευσμένο το άκρας ανθρωπιστικής ευαισθησίας, ρεαλιστικά λιτής και ατμοσφαιρικότατης σκηνοθεσίας και ερμηνευτικής αλήθειας έργο, που μετά από συλλογική μελέτη του θιάσου, έγραψε η Αιμιλία Βάλβη. Ένα έργο υπαινικτικής, σύνθετης γραφής (αφηγηματικής και διαλογικής), που αναδεικνύει την ιστορική και διδακτική αξία του χώρου, «υποκλίνεται» σε όσους φυλακίστηκαν και βασανίστηκαν σ' αυτόν, καθιστά «σκηνικό» του τον ίδιο το χώρο, με τις χαραγμένες στους τοίχους μαρτυρίες των εγκλείστων σ' αυτόν, καταγγέλλει τις σύγχρονες, συχνά έμμεσες, μεθόδους τρομοκράτησης και ψυχοσωματικών και συνειδησιακών βασανιστηρίων και υμνεί τον αντιστεκόμενο άνθρωπο, σε κάθε μορφής προσπάθεια βιασμού και υποταγής της συνείδησης, της ψυχής, της ζωής του. Πρόσωπα της αλληγορίας είναι μια ανακρίτρια και ένα αγαπημένο ζευγάρι. Το παλικάρι εργάζεται, συντηρώντας τη νεαρή, τυφλή γυναίκα του, που σπουδάζει. Η κοπέλα, πλάσμα που συλλογάται ελεύθερα, με τα «μάτια» της ψυχής και της συνείδησής της ονειρεύεται έναν κόσμο όμορφο, ανθρώπινο. Τέτοια πλάσματα και τέτοια όνειρα είναι επικίνδυνα για την «αόρατη», «παγκοσμιοποιημένη» εξουσία της εποχής μας. Παντοίοις τρόποις πρέπει να υποταχθούν. Η τρομοκράτηση αρχίζει. Πρώτα από τον άνδρα. Εκείνος συμβιβάζεται, καταντά «συνένοχος» της εφιαλτικής κοινωνικής πραγματικότητας. Η γυναίκα, όμως, έγκλειστη σε σκοτεινό μπουντρούμι, με την «όραση» της δυνατής συνείδησής της, μένει ανυπότακτη. Συντελεστές αυτής της καθ' όλα αξιέπαινης παράστασης είναι η Ελένη Γεωργοπούλου (σκηνοθεσία), η Νικολέτα Ξεναρίου (κίνηση), ο Σάκης Μπιρμπίλης (φωτισμοί) και οι άξιοι ηθοποιοί Μαρία Τσιμά (πολύτιμη πάντα), Αιμιλία Βάλβη, Κωνσταντής Μιζάρας.
LIFO BEST OF 2008 ΘΕΑΤΡΟ Τρώγοντας έρχεται η όρεξη ΑΠΟ ΤΗ ΜΑΤΙΝΑ ΚΑΛΤΑΚΗ
10 ΚΟΡΑΗ 4
Ο πιο ενδιαφέρων, «θεατρικός» χώρος για το 2008. Στα χαραγμένα με εκατοντάδες ονόματα κρατουμένων υπόγεια του κτιρίου της Εθνικής Ασφαλιστικής, στην Κοραή 4, που λειτούργησαν ως κρατητήρια στα χρόνια της Κατοχής, η Αιμιλία Βάλβη και η Ελένη Γεωργοπούλου έστησαν την παράσταση Κοραή 4-Προσβάσιμος Χώρος, αποδεικνύοντας την αποτελεσματικότητα του θεάτρου in situ.
Ο πιο ενδιαφέρων, «θεατρικός» χώρος για το 2008. Στα χαραγμένα με εκατοντάδες ονόματα κρατουμένων υπόγεια του κτιρίου της Εθνικής Ασφαλιστικής, στην Κοραή 4, που λειτούργησαν ως κρατητήρια στα χρόνια της Κατοχής, η Αιμιλία Βάλβη και η Ελένη Γεωργοπούλου έστησαν την παράσταση Κοραή 4-Προσβάσιμος Χώρος, αποδεικνύοντας την αποτελεσματικότητα του θεάτρου in situ.
Θέατρο στα κρατητήρια της Γκεστάπο Στον χώρο ιστορικής μνήμης, στην Αθήνα, η ομάδα «Πόλις» από τη Σύρο ανεβάζει «Κοραή 4 - Προσβάσιμος χώρος» Της Γι
Θέατρο στα κρατητήρια της Γκεστάπο
Στον χώρο ιστορικής μνήμης, στην Αθήνα, η ομάδα «Πόλις» από τη Σύρο ανεβάζει «Κοραή 4 - Προσβάσιμος χώρος»
Της Γιωτας Συκκα - Hμερομηνία δημοσίευσης: 28-10-08
Για να δείτε αυτήν την παράσταση πρέπει να επικοινωνήσετε στις δέκα το πρωί στο τηλέφωνο 210-32.43.581. Οι θέσεις είναι περιορισμένες και ο χώρος κάθε άλλο παρά θεατρικός. Τη γνώριμη γωνία της οδού Κοραή 4, χώρο ιστορικής μνήμης, εκεί όπου από το 1941 ώς το 1944 λειτούργησαν τα κρατητήρια της Γκεστάπο, τη βαραίνουν πολλά. Ανήκει εδώ και 64 χρόνια στην Εθνική Ασφαλιστική, όμως θέαμα -έξω από μια παράσταση χορού- ποτέ δεν φιλοξένησε. Πώς άλλωστε; Ο χώρος είναι ιδιαίτερος, με μνήμες βαριές, όμως και το να μένει κλειστός είναι προσβολή στην Ιστορία.
Κάτι η Εθνική που ήθελε να κάνει ένα άνοιγμα, κάτι η ανήσυχη ομάδα «Θεατρική Εταιρεία «Πόλις» από τη Σύρο που κατάφερε να της παραχωρηθεί ο χώρος, για 15 ημέρες θα έχουμε την ευκαιρία να ζήσουμε κάτι διαφορετικό. Θέατρο στον χώρο που χρησιμοποιήθηκε στη γερμανική κατοχή για βασανιστήρια, όχι με διάθεση μουσειακή αλλά σαν οικουμενική αξία. Μια ώρα διαρκεί το έργο «Κοραή 4 - Προσβάσιμος χώρος» που έγραψε η Αιμιλία Βάλβη και παρουσιάζεται τα Δευτερότριτα.
Σύγχρονη αντίσταση
Κείμενο που πραγματεύεται τον αγώνα του ανθρώπου για αντίσταση σε κάθε μορφή απολυταρχισμού και ελέγχου από ανεξέλεγκτους φορείς εξουσίας. Θα περίμενε κανείς να είναι ένα αφιέρωμα που να ταιριάζει στο κλίμα των ημερών. Και όμως, μιλάει για τα βασανιστήρια του σήμερα.
Η ιδέα ξεκίνησε ένα χρόνο πριν από τη Σύρο. Αλλωστε, εκεί είναι η βάση της ομάδας «Θεατρική Εταιρεία Πόλις», στην Ερμούπολη. Αρχισε με ανοιχτές πρόβες, τη συμμετοχή του κοινού και θέματα τους τόπους εξορίας γυναικών: Γιούρα, Μακρόνησος κ.ά. Τώρα στην Αθήνα έψαχναν κάτι ανάλογο. Ωστόσο, προβληματίστηκαν μήπως ο συνδυασμός του χώρου (τα πρώην κρατητήρια της Γκεστάπο) με τα κείμενα - μαρτυρίες ντοκουμέντα στα οποία στηρίχθηκαν στη Σύρο «εκβίαζε τη συγκίνηση του κοινού, με ένα τρόπο χυδαίο». «Σαν να χρησιμοποιούμε τους ανθρώπους που βασανίστηκαν για να βγάλει κλάμα η παράστασή μας», λέει στην «Κ» η Αιμιλία Βάλβη. Συμφώνησαν να γράψει κάτι σύγχρονο με μια απόσταση από τα πράγματα. Ποιος βασανίζεται, ποιος είναι ο βασανιστής σήμερα και για ποιο λόγο; Τότε οι άνθρωποι βασανίζονταν για μια ιδέα, σήμερα επειδή είναι διαφορετικοί. «Το κείμενο γενικό και πιο σύγχρονο πραγματεύεται τον αγώνα του ανθρώπου για αντίσταση. Επιχειρεί να μιλήσει για τους σύγχρονους τρόπους βασανιστηρίων». Αλλωστε, τα βασανιστήρια στις μέρες μας δεν έχουν σαν στόχο την πληροφορία που πιθανά γνωρίζει ο κρατούμενος αλλά τον ίδιο ως προσωπικότητα. Οπως λέει η συγγραφέας, οι άνθρωποι σήμερα βασανίζονται γι’ αυτό που είναι και όχι γι’ αυτά που γνωρίζουν. «Επειδή ονειρεύονται, επειδή αποφασίζουν να ζήσουν διαφορετικά, άλλοι επειδή αντιστέκονται στην ομοιομορφία, στο διαφορετικό».
Η παράσταση αφηγείται την ιστορία μιας τυφλής γυναίκας (η οποία έχει ιδιαίτερη σχέση με τον λόγο) και του συντρόφου της. «Η φορέας της εξουσίας τη συλλαμβάνει επειδή είναι διαφορετική, επειδή υπερασπίζεται το όνειρό της και για να χρησιμοποιήσει το ταλέντο που έχει στον λόγο, να «αποκωδικοποιεί» τη γλώσσα που είναι γραμμένη στους τοίχους. Αυτή η ιδιότητα είναι ένας κώδικας που η εξουσία τον χρειάζεται για να χρησιμοποιεί τους ανθρώπους. Η γυναίκα αρνείται να μπει στο παιχνίδι και τελικά χρησιμοποιούν τον σύντροφό της που τον μεταστρέφουν σε βασανιστή της».
Μια ώρα διαρκεί η παράσταση που παρουσιάζουν η Μαρία Τσιμά, η Αιμιλία Βάλβη και ο Κωνσταντής Μιζάρας, σε σκηνοθεσία της Ελένης Γεωργοπούλου.
Τριάντα και κάτι όλοι τους, θεωρούν πως «η πολιτική πράξη» της γενιάς τους είναι ο λόγος. «Εμείς δεν κατεβαίνουμε στον δρόμο. Ο λόγος είναι η αντίδρασή μας».
Ποια είναι η «Πόλις»
Η Θεατρική Εταιρεία Πόλις είναι από τις ομάδες που κέρδισαν από την πρώτη κιόλας δουλειά τους το ενδιαφέρον. Στην αρχή, το 2002, όταν ξεκίνησαν υπολόγιζαν να μείνουν μόνιμα στη Σύρο. «Είμαι Συριανή, έχουμε υπέροχο θέατρο και θεατρική παράδοση. Θέλησα λοιπόν να κάνω μια παράσταση με κείμενα του Ροΐδη και του Βικέλα. Το ένα έφερε το άλλο». Από τότε έκαναν 10 παραγωγές (τις περισσότερες τις είδαμε στο Θέατρο του Νέου Κόσμου). Η επόμενη παραγωγή τους θα είναι αποκλειστικά στη Σύρο. Προσπαθούμε να κρατήσουμε μια σταθερή ποιότητα εκεί μεταφέροντας σύγχρονα πράγματα. Να κερδίσουμε τον κόσμο σιγά σιγά, κάνοντας επαγγελματικό θέατρο». Γνωρίζουν πως αν περιοριστούν εκεί θα βαλτώσουν, ενώ αν ξανοίγονται και σε άλλους τόπους, επιζητώντας συναντήσεις, θα συνεχίσουν τον νεανικό τους επαγγελματισμό. Κυρίως να είναι απρόβλεπτοι. Οπως τώρα, με τον «Προσβάσιμο χώρο».
Στον χώρο ιστορικής μνήμης, στην Αθήνα, η ομάδα «Πόλις» από τη Σύρο ανεβάζει «Κοραή 4 - Προσβάσιμος χώρος»
Της Γιωτας Συκκα - Hμερομηνία δημοσίευσης: 28-10-08
Για να δείτε αυτήν την παράσταση πρέπει να επικοινωνήσετε στις δέκα το πρωί στο τηλέφωνο 210-32.43.581. Οι θέσεις είναι περιορισμένες και ο χώρος κάθε άλλο παρά θεατρικός. Τη γνώριμη γωνία της οδού Κοραή 4, χώρο ιστορικής μνήμης, εκεί όπου από το 1941 ώς το 1944 λειτούργησαν τα κρατητήρια της Γκεστάπο, τη βαραίνουν πολλά. Ανήκει εδώ και 64 χρόνια στην Εθνική Ασφαλιστική, όμως θέαμα -έξω από μια παράσταση χορού- ποτέ δεν φιλοξένησε. Πώς άλλωστε; Ο χώρος είναι ιδιαίτερος, με μνήμες βαριές, όμως και το να μένει κλειστός είναι προσβολή στην Ιστορία.
Κάτι η Εθνική που ήθελε να κάνει ένα άνοιγμα, κάτι η ανήσυχη ομάδα «Θεατρική Εταιρεία «Πόλις» από τη Σύρο που κατάφερε να της παραχωρηθεί ο χώρος, για 15 ημέρες θα έχουμε την ευκαιρία να ζήσουμε κάτι διαφορετικό. Θέατρο στον χώρο που χρησιμοποιήθηκε στη γερμανική κατοχή για βασανιστήρια, όχι με διάθεση μουσειακή αλλά σαν οικουμενική αξία. Μια ώρα διαρκεί το έργο «Κοραή 4 - Προσβάσιμος χώρος» που έγραψε η Αιμιλία Βάλβη και παρουσιάζεται τα Δευτερότριτα.
Σύγχρονη αντίσταση
Κείμενο που πραγματεύεται τον αγώνα του ανθρώπου για αντίσταση σε κάθε μορφή απολυταρχισμού και ελέγχου από ανεξέλεγκτους φορείς εξουσίας. Θα περίμενε κανείς να είναι ένα αφιέρωμα που να ταιριάζει στο κλίμα των ημερών. Και όμως, μιλάει για τα βασανιστήρια του σήμερα.
Η ιδέα ξεκίνησε ένα χρόνο πριν από τη Σύρο. Αλλωστε, εκεί είναι η βάση της ομάδας «Θεατρική Εταιρεία Πόλις», στην Ερμούπολη. Αρχισε με ανοιχτές πρόβες, τη συμμετοχή του κοινού και θέματα τους τόπους εξορίας γυναικών: Γιούρα, Μακρόνησος κ.ά. Τώρα στην Αθήνα έψαχναν κάτι ανάλογο. Ωστόσο, προβληματίστηκαν μήπως ο συνδυασμός του χώρου (τα πρώην κρατητήρια της Γκεστάπο) με τα κείμενα - μαρτυρίες ντοκουμέντα στα οποία στηρίχθηκαν στη Σύρο «εκβίαζε τη συγκίνηση του κοινού, με ένα τρόπο χυδαίο». «Σαν να χρησιμοποιούμε τους ανθρώπους που βασανίστηκαν για να βγάλει κλάμα η παράστασή μας», λέει στην «Κ» η Αιμιλία Βάλβη. Συμφώνησαν να γράψει κάτι σύγχρονο με μια απόσταση από τα πράγματα. Ποιος βασανίζεται, ποιος είναι ο βασανιστής σήμερα και για ποιο λόγο; Τότε οι άνθρωποι βασανίζονταν για μια ιδέα, σήμερα επειδή είναι διαφορετικοί. «Το κείμενο γενικό και πιο σύγχρονο πραγματεύεται τον αγώνα του ανθρώπου για αντίσταση. Επιχειρεί να μιλήσει για τους σύγχρονους τρόπους βασανιστηρίων». Αλλωστε, τα βασανιστήρια στις μέρες μας δεν έχουν σαν στόχο την πληροφορία που πιθανά γνωρίζει ο κρατούμενος αλλά τον ίδιο ως προσωπικότητα. Οπως λέει η συγγραφέας, οι άνθρωποι σήμερα βασανίζονται γι’ αυτό που είναι και όχι γι’ αυτά που γνωρίζουν. «Επειδή ονειρεύονται, επειδή αποφασίζουν να ζήσουν διαφορετικά, άλλοι επειδή αντιστέκονται στην ομοιομορφία, στο διαφορετικό».
Η παράσταση αφηγείται την ιστορία μιας τυφλής γυναίκας (η οποία έχει ιδιαίτερη σχέση με τον λόγο) και του συντρόφου της. «Η φορέας της εξουσίας τη συλλαμβάνει επειδή είναι διαφορετική, επειδή υπερασπίζεται το όνειρό της και για να χρησιμοποιήσει το ταλέντο που έχει στον λόγο, να «αποκωδικοποιεί» τη γλώσσα που είναι γραμμένη στους τοίχους. Αυτή η ιδιότητα είναι ένας κώδικας που η εξουσία τον χρειάζεται για να χρησιμοποιεί τους ανθρώπους. Η γυναίκα αρνείται να μπει στο παιχνίδι και τελικά χρησιμοποιούν τον σύντροφό της που τον μεταστρέφουν σε βασανιστή της».
Μια ώρα διαρκεί η παράσταση που παρουσιάζουν η Μαρία Τσιμά, η Αιμιλία Βάλβη και ο Κωνσταντής Μιζάρας, σε σκηνοθεσία της Ελένης Γεωργοπούλου.
Τριάντα και κάτι όλοι τους, θεωρούν πως «η πολιτική πράξη» της γενιάς τους είναι ο λόγος. «Εμείς δεν κατεβαίνουμε στον δρόμο. Ο λόγος είναι η αντίδρασή μας».
Ποια είναι η «Πόλις»
Η Θεατρική Εταιρεία Πόλις είναι από τις ομάδες που κέρδισαν από την πρώτη κιόλας δουλειά τους το ενδιαφέρον. Στην αρχή, το 2002, όταν ξεκίνησαν υπολόγιζαν να μείνουν μόνιμα στη Σύρο. «Είμαι Συριανή, έχουμε υπέροχο θέατρο και θεατρική παράδοση. Θέλησα λοιπόν να κάνω μια παράσταση με κείμενα του Ροΐδη και του Βικέλα. Το ένα έφερε το άλλο». Από τότε έκαναν 10 παραγωγές (τις περισσότερες τις είδαμε στο Θέατρο του Νέου Κόσμου). Η επόμενη παραγωγή τους θα είναι αποκλειστικά στη Σύρο. Προσπαθούμε να κρατήσουμε μια σταθερή ποιότητα εκεί μεταφέροντας σύγχρονα πράγματα. Να κερδίσουμε τον κόσμο σιγά σιγά, κάνοντας επαγγελματικό θέατρο». Γνωρίζουν πως αν περιοριστούν εκεί θα βαλτώσουν, ενώ αν ξανοίγονται και σε άλλους τόπους, επιζητώντας συναντήσεις, θα συνεχίσουν τον νεανικό τους επαγγελματισμό. Κυρίως να είναι απρόβλεπτοι. Οπως τώρα, με τον «Προσβάσιμο χώρο».
Παραστάσεις σε απρόβλεπτες σκηνές Της ΕΦΗΣ ΜΑΡΙΝΟΥ
Τα μπουντρούμια της Γκεστάπο στην οδό Κοραή ξανανοίγουν φιλοξενώντας καινούριους καταδίκους.
Εχουμε παρακολουθήσει συχνά παραστάσεις που αφορούν την ιστορική μνήμη να παίζονται κυρίως σε χώρους εναλλακτικούς ή φορτισμένους από τη χρήση τους στο παρελθόν. Τώρα, η θεατρική εταιρεία «Πόλις», κατέβηκε στα πρώην κρατητήρια της Γκεστάπο στην οδό Κοραή, που σήμερα αποτελούν ιδιοκτησία της Εθνικής Ασφαλιστικής. Από τις 14 Μαΐου θα παίζεται στο δεύτερο υπόγειο το έργο με τίτλο «Κοραή 4-Προσβάσιμος Χώρος» σε σκηνοθεσία Ελένης Γεωργοπούλου. Κι επειδή θα έχουν πιάσει οι ζέστες, μη φοβηθείτε τα μπουντρούμια... Φτιαγμένα ως καταφύγια διαθέτουν άριστο εξαερισμό και υγρασία διατηρώντας σταθερή θερμοκρασία.
Το κείμενο, γραμμένο από την Αιμιλία Βάλβη, πραγματεύεται τον αγώνα του ανθρώπου για αντίσταση σε κάθε μορφή απολυταρχισμού και ελέγχου από ανεξέλεγκτους φορείς εξουσίας. Πρόκειται για την ιστορία μιας τυφλής γυναίκας (Αιμιλία Βάλβη) και του συντρόφου της (Κωνσταντής Μιζάρας), με αιρετική στάση ζωής σύμφωνα με τους κρατούντες, δηλαδή το δικαίωμα στο όνειρο. Αυτή η επιλογή τους γίνεται αιτία να συλληφθεί η γυναίκα. Η κυρία Βήτα (Μαρία Τσιμά), ως φορέας εξουσίας, θα χρησιμοποιήσει κάθε προσωπική στιγμή του ζευγαριού για να φτάσει στον στόχο της: να μεταστρέψει τον άντρα από σύντροφο σε βασανιστή. Η γυναίκα διαθέτει ένα κρυφό χάρισμα: μπορεί να διαβάζει το κρυμμένο νόημα των λέξεων. Κι από λέξεις άλλο τίποτα στους τοίχους των μπουντρουμιών. Είναι γραμμένες σε διάφορα σημεία και μαρτυρούν μαρτύρια από την κατοχή, εισχωρούν δε στο δραματουργικό κομμάτι της παράστασης: «24 ώρες χωρίς φαΐ και νερό μόνο μυρίζοντας γιασεμί». «Ζητώ νερό». «Αδικα»...
Χωρίς συμβατικούς φωτισμούς (Σάκης Μπιρμπίλης) αλλά με φώτα που θα αναβοσβήνουν οι ίδιοι οι ηθοποιοί, ο χώρος μένει γυμνός. Η Αιμ. Βάλβη λέει ότι το έργο της επιχειρεί να μιλήσει για τους σύγχρονους τόπους και τρόπους βασανιστηρίων. «Τα βασανιστήρια σήμερα δεν στοχεύουν στην όποια απόσπαση πληροφορίας από τον κρατούμενο αλλά στον ίδιο ως προσωπικότητα. Οι άνθρωποι που σήμερα βασανίζονται στον πλανήτη βασανίζονται γι' αυτό που είναι. Οι επιλογές ζωής των κρατουμένων ενοχλούν κι όχι απλώς πρέπει ν' αλλάξουν, αλλά να πάψουν να υπάρχουν ως τέτοιες, γεγονός που συνεπάγεται την ολοκληρωτική εξόντωσής του. Το ζευγάρι του έργου διώκεται για την επιλογή του να υπερασπιστεί το όνειρο, τον έρωτα, την ελεύθερη πολιτική και πολιτιστική δράση».
Το σύγχρονο μήνυμα
Η παρουσίαση του έργου θα ξεκινήσει με τη μορφή ανοιχτών προβών.
«Θεωρούμε απαραίτητη την ελεύθερη συμμετοχή του κοινού κατά τη διάρκεια των δοκιμών», υποστηρίζει η σκηνοθέτρια «ώστε μαζί να καταλήξουμε στον τρόπο που μπορεί κανείς να αγγίξει έναν τόσο φορτισμένο χώρο μνήμης και ιστορίας. Αναζητούμε τον τρόπο να σταθούμε με σεβασμό στη μνήμη αυτή, αλλά και να βιώσουμε ξανά την αλήθεια ενός πολύ σύγχρονου μηνύματος, που λέει ότι εξακολουθούμε να μην είμαστε ελεύθεροι και να διαιωνίζουμε, με την αδιαφορία, τόπους σύγχρονων βασανιστηρίων. Αυτός ο προβληματισμός διέπει ολόκληρη τη διαδικασία της πρόβας, από την πρώτη στιγμή που ξεκινήσαμε: πώς η ιστορία συναντά τη σημερινή αλήθεια».
Συγκλονιστική παράσταση στα... κρατητήρια της Γκεστάπο
Σκοτεινά κελιά, σιδερένιες πόρτες και στους τοίχους μηνύματα των κρατουμένων που βασανίστηκαν από τους ναζί. Τόπος, τα κρατητήρια της Γκεστάπο στην οδό Κοραή. Αυτός ο τόπος μνήμης παραμένει άγνωστος στο ευρύ κοινό, καθώς έμεινε κλειστός επί δεκαετίες. Μια θεατρική ομάδα (Αιμιλία Βάλβη, Κωνσταντής Μιζάρας, Μαρία Τσιμά) κατάφερε να τον «ανοίξει» κι εκεί στους υγρούς διαδρόμους με τα χνάρια της ιστορίας παρουσιάζει έως το τέλος Μαϊου την παράσταση «Προσβάσιμος χώρος». Μια συγκλονιστική εμπειρία -όπως λένε- καθώς ανάμεσα στους θεατές υπάρχουν νέοι που κλαίνε όταν συνειδητοποιούν γεγονότα που αγνοούσαν.
Εχουμε παρακολουθήσει συχνά παραστάσεις που αφορούν την ιστορική μνήμη να παίζονται κυρίως σε χώρους εναλλακτικούς ή φορτισμένους από τη χρήση τους στο παρελθόν. Τώρα, η θεατρική εταιρεία «Πόλις», κατέβηκε στα πρώην κρατητήρια της Γκεστάπο στην οδό Κοραή, που σήμερα αποτελούν ιδιοκτησία της Εθνικής Ασφαλιστικής. Από τις 14 Μαΐου θα παίζεται στο δεύτερο υπόγειο το έργο με τίτλο «Κοραή 4-Προσβάσιμος Χώρος» σε σκηνοθεσία Ελένης Γεωργοπούλου. Κι επειδή θα έχουν πιάσει οι ζέστες, μη φοβηθείτε τα μπουντρούμια... Φτιαγμένα ως καταφύγια διαθέτουν άριστο εξαερισμό και υγρασία διατηρώντας σταθερή θερμοκρασία.
Το κείμενο, γραμμένο από την Αιμιλία Βάλβη, πραγματεύεται τον αγώνα του ανθρώπου για αντίσταση σε κάθε μορφή απολυταρχισμού και ελέγχου από ανεξέλεγκτους φορείς εξουσίας. Πρόκειται για την ιστορία μιας τυφλής γυναίκας (Αιμιλία Βάλβη) και του συντρόφου της (Κωνσταντής Μιζάρας), με αιρετική στάση ζωής σύμφωνα με τους κρατούντες, δηλαδή το δικαίωμα στο όνειρο. Αυτή η επιλογή τους γίνεται αιτία να συλληφθεί η γυναίκα. Η κυρία Βήτα (Μαρία Τσιμά), ως φορέας εξουσίας, θα χρησιμοποιήσει κάθε προσωπική στιγμή του ζευγαριού για να φτάσει στον στόχο της: να μεταστρέψει τον άντρα από σύντροφο σε βασανιστή. Η γυναίκα διαθέτει ένα κρυφό χάρισμα: μπορεί να διαβάζει το κρυμμένο νόημα των λέξεων. Κι από λέξεις άλλο τίποτα στους τοίχους των μπουντρουμιών. Είναι γραμμένες σε διάφορα σημεία και μαρτυρούν μαρτύρια από την κατοχή, εισχωρούν δε στο δραματουργικό κομμάτι της παράστασης: «24 ώρες χωρίς φαΐ και νερό μόνο μυρίζοντας γιασεμί». «Ζητώ νερό». «Αδικα»...
Χωρίς συμβατικούς φωτισμούς (Σάκης Μπιρμπίλης) αλλά με φώτα που θα αναβοσβήνουν οι ίδιοι οι ηθοποιοί, ο χώρος μένει γυμνός. Η Αιμ. Βάλβη λέει ότι το έργο της επιχειρεί να μιλήσει για τους σύγχρονους τόπους και τρόπους βασανιστηρίων. «Τα βασανιστήρια σήμερα δεν στοχεύουν στην όποια απόσπαση πληροφορίας από τον κρατούμενο αλλά στον ίδιο ως προσωπικότητα. Οι άνθρωποι που σήμερα βασανίζονται στον πλανήτη βασανίζονται γι' αυτό που είναι. Οι επιλογές ζωής των κρατουμένων ενοχλούν κι όχι απλώς πρέπει ν' αλλάξουν, αλλά να πάψουν να υπάρχουν ως τέτοιες, γεγονός που συνεπάγεται την ολοκληρωτική εξόντωσής του. Το ζευγάρι του έργου διώκεται για την επιλογή του να υπερασπιστεί το όνειρο, τον έρωτα, την ελεύθερη πολιτική και πολιτιστική δράση».
Το σύγχρονο μήνυμα
Η παρουσίαση του έργου θα ξεκινήσει με τη μορφή ανοιχτών προβών.
«Θεωρούμε απαραίτητη την ελεύθερη συμμετοχή του κοινού κατά τη διάρκεια των δοκιμών», υποστηρίζει η σκηνοθέτρια «ώστε μαζί να καταλήξουμε στον τρόπο που μπορεί κανείς να αγγίξει έναν τόσο φορτισμένο χώρο μνήμης και ιστορίας. Αναζητούμε τον τρόπο να σταθούμε με σεβασμό στη μνήμη αυτή, αλλά και να βιώσουμε ξανά την αλήθεια ενός πολύ σύγχρονου μηνύματος, που λέει ότι εξακολουθούμε να μην είμαστε ελεύθεροι και να διαιωνίζουμε, με την αδιαφορία, τόπους σύγχρονων βασανιστηρίων. Αυτός ο προβληματισμός διέπει ολόκληρη τη διαδικασία της πρόβας, από την πρώτη στιγμή που ξεκινήσαμε: πώς η ιστορία συναντά τη σημερινή αλήθεια».
Συγκλονιστική παράσταση στα... κρατητήρια της Γκεστάπο
Σκοτεινά κελιά, σιδερένιες πόρτες και στους τοίχους μηνύματα των κρατουμένων που βασανίστηκαν από τους ναζί. Τόπος, τα κρατητήρια της Γκεστάπο στην οδό Κοραή. Αυτός ο τόπος μνήμης παραμένει άγνωστος στο ευρύ κοινό, καθώς έμεινε κλειστός επί δεκαετίες. Μια θεατρική ομάδα (Αιμιλία Βάλβη, Κωνσταντής Μιζάρας, Μαρία Τσιμά) κατάφερε να τον «ανοίξει» κι εκεί στους υγρούς διαδρόμους με τα χνάρια της ιστορίας παρουσιάζει έως το τέλος Μαϊου την παράσταση «Προσβάσιμος χώρος». Μια συγκλονιστική εμπειρία -όπως λένε- καθώς ανάμεσα στους θεατές υπάρχουν νέοι που κλαίνε όταν συνειδητοποιούν γεγονότα που αγνοούσαν.
ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΜΑΤΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΙΔΑΛΗΣ Τραύματα μνήμης
Μια τριαντάχρονη τυφλή γυναίκα, δυναμική κι ανθεκτική, που παθιάζεται με λέξεις και μυρωδιές. Την καθορίζουν η ελευθερία, η αλήθεια. Ονειρεύεται το μοίρασμα των ονείρων της. Αγαπάει παράφορα τον συνομήλικο άντρα της.
Θα συλληφθεί για τον ασυνήθιστο χαρακτήρα της και μια κρατική υπάλληλος θα προσπαθήσει ανεπιτυχώς να την αλλάξει. Εκβιαζόμενος, ο άντρας της θα μεταλλαχτεί σ' ένα είδος βασανιστή για να την πάρει πίσω.
Εργο ποιητικά υπαρξιακό και κοινωνικό, που αγγίζει με λεπταίσθητο τρόπο «τραύματα» μνήμης, ιστορίας, εξουσίας, συναισθημάτων και αξιών. Ο «Προσβάσιμος χώρος» της Αιμιλίας Βάλβη από τη συριανή ομάδα «Πόλις» στον «Χώρο Ιστορικής Μνήμης 1941-1944» (πρώην κρατητήρια της Γκεστάπο) του Μεγάρου της Εθνικής Ασφαλιστικής (Κοραή 4, τηλ. 6978-638355, δίπλα στο «Αστυ»). Με μορφή ανοιχτής πρόβας και ελεύθερη είσοδο θα παίζεται έως το Σάββατο για να συνεχιστεί το χειμώνα. Σ' έναν υπόγειο υποβλητικό χώρο βλέπεις σε τοίχους και πόρτες δωματίων φράσεις και σκίτσα από παλαιούς κρατούμενους (π.χ. «24 ώρες χωρίς φαΐ και νερό μυρίζοντας μόνο γιασεμί»).
Η σκηνοθέτρια Ελένη Γεωργοπούλου ένωσε δεξιοτεχνικά το μίτο του παρελθόντος και του παρόντος σε μια λιτή παράσταση, σχεδόν μπρεχτική. Με τρεις ηθοποιούς να γίνονται αρχικά ξεναγοί των θεατών στον φορτισμένο από μνήμες χώρο και στη συνέχεια να γίνονται αφηγητές και δρώμενα πρόσωπα του έργου.
Παλλόμενη, ονειροπόλα και μαχητική φιγούρα κόντρα στα στραπάτσα και τις πιέσεις, η Αιμιλία Βάλβη ως τυφλή ηρωίδα. Αντάξιοι η Μαρία Τσιμά ως στεγνή κι ανέκφραστη ανακρίτρια κι ο Κωνσταντής Μιζάρας ως πελαγωμένος από έρωτα και φόβο σύζυγος.
Θα συλληφθεί για τον ασυνήθιστο χαρακτήρα της και μια κρατική υπάλληλος θα προσπαθήσει ανεπιτυχώς να την αλλάξει. Εκβιαζόμενος, ο άντρας της θα μεταλλαχτεί σ' ένα είδος βασανιστή για να την πάρει πίσω.
Εργο ποιητικά υπαρξιακό και κοινωνικό, που αγγίζει με λεπταίσθητο τρόπο «τραύματα» μνήμης, ιστορίας, εξουσίας, συναισθημάτων και αξιών. Ο «Προσβάσιμος χώρος» της Αιμιλίας Βάλβη από τη συριανή ομάδα «Πόλις» στον «Χώρο Ιστορικής Μνήμης 1941-1944» (πρώην κρατητήρια της Γκεστάπο) του Μεγάρου της Εθνικής Ασφαλιστικής (Κοραή 4, τηλ. 6978-638355, δίπλα στο «Αστυ»). Με μορφή ανοιχτής πρόβας και ελεύθερη είσοδο θα παίζεται έως το Σάββατο για να συνεχιστεί το χειμώνα. Σ' έναν υπόγειο υποβλητικό χώρο βλέπεις σε τοίχους και πόρτες δωματίων φράσεις και σκίτσα από παλαιούς κρατούμενους (π.χ. «24 ώρες χωρίς φαΐ και νερό μυρίζοντας μόνο γιασεμί»).
Η σκηνοθέτρια Ελένη Γεωργοπούλου ένωσε δεξιοτεχνικά το μίτο του παρελθόντος και του παρόντος σε μια λιτή παράσταση, σχεδόν μπρεχτική. Με τρεις ηθοποιούς να γίνονται αρχικά ξεναγοί των θεατών στον φορτισμένο από μνήμες χώρο και στη συνέχεια να γίνονται αφηγητές και δρώμενα πρόσωπα του έργου.
Παλλόμενη, ονειροπόλα και μαχητική φιγούρα κόντρα στα στραπάτσα και τις πιέσεις, η Αιμιλία Βάλβη ως τυφλή ηρωίδα. Αντάξιοι η Μαρία Τσιμά ως στεγνή κι ανέκφραστη ανακρίτρια κι ο Κωνσταντής Μιζάρας ως πελαγωμένος από έρωτα και φόβο σύζυγος.
Εγγραφή σε:
Σχόλια (Atom)